وقتي محركي باعث دپلاريزه شدن نقطهاي از غشاي آكسون شود، دريچههاي حساس به ولتاژ باز ميشوند و در آن نقطه از غشاي آكسون پتانسيل عمل شكل ميگيرد. زماني كه ولتاژ غشا از mV 70- به mV 40+ ميرسد ظرف هزارم ثانيه جرياني از Na + از طريق مجاري باز شده به درون سلول انتشار مييابد. بنابراين، هر پتانسيل عمل بارهاي مثبت (يونهاي Na + ) را به درون آكسون تزريق ميكند. اين ي ونهاي سديم داراي بار مثبت به ناحيه مجا ور كه هنوز پتانسيل غشاي آن mV 70- است، جا به جا ميشوند و آن ناحيه از غشاي آكسون را دپلاريزه ميكنند. در واقع جابهجايي يونهاي Na + باعث تغيير ولتاژ ناحيه مجاو ر ، باز شدن دريچههاي مجاري Na + آن و توليد پتانسيل عمل ديگري ميشود. بنابراين، هر پتانسل عمل به عنوان محركي براي توليد پتانسيل عمل در ناحيه بعدي غشاي آكسون عمل ميكند.
هدايت تكانه عصبي در آكسون فاقد ميلين؛ هر پتانسيل عملي باعث سرازير شدن يون هاي سديم به درون سلول ميشود. اين بارهاي مثبت به نواحي مجاور جابهجا ميشوند و آن ها را به طور جزئي دپلاريزه مي كنند. در نتيجه كانالهاي حساس به ولتاژ سديم باز ميشوند و اين فرآيند تكرار ميشود.
هدايت تكانه عصبي در آكسون ميلين دار؛ چون غلاف ميلين از جريان يونهاي سديم به داخل سلول جلوگيري ميكند، پتانسيل عمل فقط در نقاط فاقد ميلين به وجود ميآيد. در نتيجه پتانسيل عمل از نقطه اي به نقطه ديگر ميپرد. توجه داشته باشيد كه پتانسيلهاي عمل در واقع منتقل نميشوند، گرچه استفاده از اين واژه مرسوم است. هر پتانسيل عمل واقعهاي مجزا و كامل است كه در طول آكسون تكرار ميشود يا به تعبيري از نو زاده ميشود. بنابراين، پتانسيل عملي كه در انتهاي آكسون توليد ميشود، واقعهاي جديد ي است كه در پاسخ به پتانسيل عمل قبلي به وجود ميآيد. پتانسيل عمل آخر داراي همان وسعت و توان پتانسيل عمل نخست است. انتقال سيناپسي وقتي يك تكانه عصبي به انتهاي آكسون ميرسد، اين تكانه ميتواند به سلول ديگري منتقل شود. محل ارتباط يك نرون با سلول ديگر سيناپس ناميده ميشود. در محل سيناپسها به طور معمول نرونها به يكديگر يا سلولهايي كه توسط آنها تحريك ميشوند، نميچسبند، بلكه بين آنها فاصلهاي وجود دارد كه شكاف سيناپسي ناميده ميشود. در يك سيناپس، نرون انتقال دهنده پيام عصبي سلول پيش سيناپسي و سلول دريافت كننده سلول پس سيناپسي ناميده ميشود. بيشتر تكانههاي عصبي به وسيله مولكولهايي به نام پيامرسان عصبي از خلال شكاف سيناپسي منتقل ميشوند. پيامرسانهاي عصبي به وسيله نرونها توليد و درون ريزكيسههايي به نام وزيكول ذخيره ميشوند. پيامرسانهاي عصبي انواع گوناگوني دارند و به روشهاي مختلفي عمل انتقال دهندگي خود را انجام ميدهند. براي مثال در ماهيچههاي انسان پيامرسان عصبي اصل ي استيل كولين است، در حالي كه در مغز گلوتامات پيامرسان اصلي است. رهايي پيامرسانهاي عصبي تكانه عصبي باعث رهايي پيامرسان عصبي از نرون پيش سيناپسي به شكاف سيناپسي ميشود. وقتي پتانسيل عمل به انتهاي آكسون نرون پيش سيناپسي ميرسد، وزيكولهاي حاوي پيامرسان عصبي به غشاي پلاسمايي اين سلول متصل و در آن ادغام ميشوند. در نتيجه پيامرسانهاي عصبي به درون فضاي شكاف سيناپسي رها ميشوند. وقتي اين مولكولها در شكاف سيناپسي منتشر شدند و به سلول پس سيناپسي رسيدند، باعث تغيير نفوذ پذيري غشاي اين سلول به يونها ميشوند. بعضي از پيامرسانها به گيرندههاي پروتئيني ويژهاي كه بر سطح سلول پس سيناپسي وجود دارند، متصل ميشوند. در بعضي سلولها مجاري يونها زماني باز ميشوند كه پيامرسان عصبي به اين گيرندههاي پروتئيني متصل شوند. در واقع اين گيرندهها خود مجاري عبور يونها هستند. اين مجاري را مجاري حساس به مولكول مينامند. باز بودن يا بسته بودن اين نوع مجاري به اتصال مولكول خاصي (براي مثال، پيام رسان عصبي) وابسته است. پيامرسان عصبي باعث تحريك فعاليت سلول پس سيناپسي ميشود يا فعاليت آن را مهار ميكند. براي مثال وقتي پيامرسان عصبي، دريچه مجاري حساس به مولكول را باز ميكند، يونها از خلال غشاي پلاسمايي سلول پس سيناپسي جا به جا ميشوند. اين واقعه باعث ميشود پتانسيل غشاي سلول پس سيناپسي بسته به بار يوني كه وارد اين سلول يا از آن خارج ميشود، تغيير كند. اگر يونهاي مثبت وارد نرون پس سيناپسي شوند، ممكن است پتانسيل عمل تشكيل شود (تحريك). از طرف ديگر، اگر يونهاي مثبت از سلول خارج شوند يا يونهاي منفي وارد آن شوند، ممكن است جلو تشكيل پتانسيل عمل گرفته شود (مهار). دوپامين باعث تحريك تكانه عصبي ميشود. اين پيام رسان عصبي دريچه سديم را باز ميكند. گابا تكانه عصبي را مهار ميكند. اين پيام رسان عصبي دريچه پتاسيم را باز ميكند. همه پيامرسانهاي عصبي كه به شكاف سيناپسي آزاد ميشوند، به گيرندههاي پروتئيني متصل نميشوند. پيامرسانهايي كه مورد استفاده قرار نميگيرند، براي هميشه در شكاف سيناپسي باقي نميمانند. در واقع، بيشتر پيامرسانهاي عصبي پس از رهايي از شكاف سيناپسي پاك ميشوند. بسياري از نرونهاي پيش سيناپسي پيامرسانهاي عصبي را باز جذب ميكنند و دوباره از آنها استفاده ميكنند. علاوه بر اين، پيامرسانهاي عصبي به وسيله آنزيمهاي شكاف سيناپسي نيز تخريب ميشوند. تخريب و باز جذب پيامرسانهاي عصبي باعث ميشود سلولهاي پس سيناپسي بيش از اندازه تحريك نشوند. شكاف سيناپسي | Synaptic cleft | سلول پيش سيناپسي | Presynaptic cell | سلول پس سيناپسي | Postsynaptic cell | وزيكول | Vesicle | استيل كولين | Acetylcholine | گلوتامات | Glutamate | مجراي حساس به مولكول | Chemical gated channel | باز جذب | Reabsorbtion |
بازگشت به مقاله اصلي |