نيمروز نامى است که به چگونگى تابيدن نور خورشيد بر نصف‌النهار ويژه‌ى پهنه‌ى سيستان اشاره دارد. هنگامي‌که آفتاب درست بر نصف‌النهار سيستان ( 5/33 درجه) مي‌گذرد از ژاپن در خاور تا جزيره‌هاى خالدات در باختر، در سراسر جهان کهن آفتاب ديده مي‌شود، اما در خاور به گونه‌ى فرورفتن و در باختر به گونه‌ى برآمدن آفتاب.

  منظور از جهان کهن، قاره‌هاى آسيا، آفريقا و اروپا است، زيرا پهنه‌ى بزرگ خشکى آمريکا براى پيشينيان ما شناخته شده نبود. به سخن ديگر هنگامي‌که آفتاب بر نصف‌النهار سيستان مي‌تابيد از دورترين نقطه در شرق تا دورترين نقطه در غرب جهان شناخته‌شده براى پيشينيان ما، آفتاب ديده مي‌شود. واژه‌ى «نصف‌النهار» برگردان تازى واژه‌ى «نيم‌روز» است.

  مي‌گويند که در روزگار کهن در نيمروز رصدخانه‌ى به نام گنگ‌دژ ساخته بودند و زرتشت در سال 1725 پيش از ميلاد در آن‌جا به رصد پرداخت. وى برآمدن خورشيد را به برج حَمَل رصد کرد و پايه‌ى گاهشماري‌هاى آينده را استوار کرد. بنابراين، دانستن خط نيمروزى به ايرانيان کمک کرد تا گاه را به درستى اندازه‌گيرى کنند و درست‌ترين گاهشمار جهان را پديد آورند.

  برگرفته از:

  هفته‌نامه‌ى اَمرداد، سال دهم، شماره‌ى 228 (شنبه 11 ارديبهشت 1389 )