پرورش صحيح کودکان بدون آموزش شغلی مناسب به آنان امکان پذير نيست. شغل ، هميشه اساس زندگی، مايه خوشبختی و سازنده فرهنگ انسان به حساب آمده است. کودک امروز عضوی از جامعه کاری فردا خواهد شد، بنابراين، اهميت او در جامعه و ارزش او به عنوان يک شهروند، فقط به نقشی که در جامعه می تواند ايفا کند و ميزان آمادگی او برای پذيرش اين نقش بستگی دارد. خوشبختی و بهروزی او نيز در گرو همين نقش است.

ما به خوبی می دانيم که طبيعت به همه انسان ها قابليت های کاری يکسانی اعطا کرده است. ولی در جامعه می بينيم که فردی بهتر از فرد ديگر کار می کند، بعضی ها کار های ساده و بعضی ديگر کارهای پيچيده تر و ارزشمندتری انجام می دهند. طبيعت در اين گوناگونی و تفاوت ها نقشی ندارد، بلکه ويژگی های کاری فرد در دوران زندگی او، به ويژه در جوانی، شکل می گيرد. بنابراين، تربيت شغلی، نه تنها تعيين کننده خوبی يا بدی يک شهروند است، بلکه زمينه آماده شدن او برای يک زندگی سالم و پر بار در آينده نيز هست.
بعضی ها به خاطر برآوردن نيازهايشان کار می کنند. در طول تاريخ نيز بيش تر مردم برای اين که از گرسنگی نميرند، کار می کردند. ولی حتی از زمان های قديم نيز مردم سعی می کردند، هنگام کار فقط به قوای بدنی تکيه نکنند، بلکه از خود خلاقيت نيز نشان دهند . در جامعه ای که اختلاف طبقاتی و استثمار انسان توسط انسانی ديگر وجود دارد، به ندرت خلاقيت در مردم بروز می کند. همه شغل ها بايد با خلاقيت همراه باشند تا جامعه ای غنی از فرهنگ و ثروت ساخته شود. بنابراين معلم و خانواده وظيفه دارند، خلاقيت در کار ها را به کودکان آموزش دهند.

انسان تنها وقتی در کار خود خلاق خواهد شد که با عشق به شغل خود رسيده باشد، با انجام آن احساس شادی کند، به ضرورت و موارد استفاده آن واقف باشد و از شغل خود برای بروز شخصيت و استعدادهايش استفاده کند. چنين ارتباطی با شغل، زمانی امکان پذير است که فرد آموخته باشد، سخت کار کند و نيز هيچ شغل ديگری برای او خوشايند جلوه نکند. فردی که با ترس از کار کردن و عرق ريختن سر کار خود حاضر می شود، هرگز از نيروی خلاقيت خود استفاده نخواهد کرد؛ زيرا تنها به اين فکر می کند که هر چه زودتر از آن کار خلاصی يابد.

برای اين که نتيجه مناسبی از کار کردن حاصل شود، نه تنها قابليت انجام کار، بلکه برقراری ارتباط صميمی با ديگران نيز ضروری است . مردم بايد بتوانند ارتباط صميمی و خوبی با يک ديگر برقرار کنند و اين امر تنها در سايه پرورش خلاقيت حاصل می شود. کسی که از کار کردن فرار می کند و از حاصل فعاليت ديگران بهره می گيرد، برای جامعه فردی فاسد و هرزه به حساب می آيد. تنها راه ايجاد ارتباط صحيح با ديگران، همياری و فعاليت متقابل در جمع است.

اين تصور اشتباه است که افراد بايد تنها از لحاظ جسمانی و مهارت های فردی، پرورش يابند . آمادگی جسمانی ضروری است، ولی برای هماهنگی در کار ها، پرورش مناسب روحی نيز لازم است. با توليد ماشين آلات پيشرفته، برتری جسمانی اهميت گذشته خود را از دست داده است. در جوامع پيشرفته، سعی می کنند کارهای سنگين جسمانی را حذف کنند و با خلاقيت کارها و شيوه ها، ابزار و ماشين آلات جديدی توليد کنند تا از فشار جسمانی بر کارگرها کاسته شود.

شغل مناسب، غير از پربار کردن زندگی اجتماعی انسان در زندگی فردی نيز نقش مهمی دارد. همه ما کسانی را که می دانند چگونه کارهای زيادی انجام دهند، در هر کاری موفقند، هيچ مانعی سد راه آنان نمی شود، به خوبی با هر موقعيتی رويه رو می شوند و زندگی شاد و موفقی دارند، تحسين می کنيم. بر عکس، برای کسانی که با بروز کوچک ترين مشکلات، خود را در بن بست می يابند ، نمی توانند از خودشان محافظت کنند و پيوسته به يک پرستار نياز دارند، بسيار متأسف می شويم. اين افراد بدون کمک ديگران زندگی نابسامان، ناخوشايند و نامنظمی خواهند داشت.

برای آموزش شغلی کودکان، بايد کارهايی به آنان واگذار شود که بتوانند با روش معين آنها را با موفقيت انجام دهند. لازم نيست آن کار در زمان کوتاهی کامل شود، بلکه می توان ماه ياحتی سالی را به آن اختصاص داد. کودک بايد در انتخاب لوازم کار آزاد باشد و در برابر کيفيت کاری که انجام می دهد، احساس مسئوليت کند.

به جای اين که به او بگوييد: " اين جارو را بگير و به اين صورت اتاق را تميز کن "، بهتر است چگونگی انجام کار را بر عهده خود او بگذاريد و به او اطمينان دهيد، به هر نحوی که می خواهد کار را انجام دهد. برای شروع آموزش از کارهای بدنی استفاده کنيد و کم کم به کارهايی که به فکر و سازماندهی نياز دارند، روی بياوريد. هر اندازه کاری پيچيده تر و مستقل تر باشد، از نظر آموزشی مؤثرتر است.

کودکان بايد از سنين کم در کارهای خانواده شرکت داده شوند و البته نبايد در اين کار خيلی زياده روی کرد. ميزان کار پدر و مادر با کودکان بايد کاملاً متفاوت باشد. اگر در منزل کار می کنيد، کودک بايد عادت کند، به هر نحوی که می تواند به شما کمک کند. کارهايی را که از عهده کودک بر می آيد، به او واگذار کنيد.

بايد به خاطر داشت، کودکان در مدرسه تکليف های درسی نسبتاً سنگينی دارند. البته اين موضوع بايد در درجه اول اهميت قرار گيرد. بايد به آن ها کمک کنيد که بفهمند در مدرسه نه تنها عهده دار فعاليت های فردی هستند، بلکه فعاليت های اجتماعی را نيز به عهده دارند و موفقيت آنان در کارهای مدرسه نه فقط برای والدين، بلکه برای تمام جامعه لازم است. از طرف ديگر، نبايد اجازه داد کار مدرسه ، کودکان را از زندگی و کار در مجموعه خانواده باز دارد، زيرا تأثير بدی بر پرورش آنان خواهد گذاشت. زندگی خانوادگی هميشه بايد فضايی متشکل از همياری و فعاليت های گروهی باشد.

کودک بايد ياد بگيرد کارهايی را که در ابتدا برای او خسته کننده به نظر می رسند نيز تحمل کند و اين حقيقت را درک کند که اهميت يک کار تنها به خاطر جذابيت آن نيست، بلکه به خاطر ضرورت و فايده آن نيز هست. والدين بايد صبور باشند و بتوانند بدون " گله و شکايت "، کارهای ناخوشايند و نادرست کودکان را تحمل کنند. اگر ارزش اجتماعی شغلی برای او روشن باشد، حتی اگر ناخوشايند نيز جلوه کند، انجام آن می تواند باعث شادمانی و رضايت او شود .

اگر کودک ضرورت انجام کار خاصی را احساس نمی کند و نمی توان تمايل به انجام آن را در او ايجاد کرد، می توان از روش تقاضا و درخواست بهره گرفت. در خواست يا تقاضا می تواند به کودک آزادی انتخاب بدهد. بايد به گونه ای عمل کرد که کودک فکر کند، درخواست را با تمايل قلبی خود و نه از روی اجبار اجابت می کند. از روش درخواست يا تقاضا زمانی بايد بهره گرفت که کودک با طيب خاطر کار را انجام دهد.

کودکان بايد در خانواده به گونه ای تربيت شوند که بهره کشی را تجربه نکنند والدين بايد مراقب باشند تا برادر بزرگ تر از برادر کوچک تر جز در همکاری با يکديگر، درخواست کار نکند و برای انجام کارها هيچ نابرابری رخ ندهد

.هرگز کودک را برای اين که کاری را ناقص انجام داده است، سرزنش و تنبيه نکنيد. به سادگی و با آرامش به او بگوييد، کارش را به خوبی انجام نداده است و بايد آن را درست و کامل انجام دهد. ما تشويق يا تنبيه در قبال کار را پيشنهاد نمی کنيم. کودک بايد از موفقيت در انجام کار، احساس رضايت بکند. آگاهی از اين که کارش را به خوبی انجام داده است، می تواند بهترين مشوق او باشد. رضايت خاطر شما از خلاقيت و ابتکار او نيز می تواند پاداشی کافی برای او باشد.

در برابر دوستان و آشنايان خود، او را به خاطر کاری که انجام داده است، تحسين نکنيد و ضرورتی هم ندارد او را به خاطر کار بد يا ناقصی که انجام داده است، تنبيه کنيد. بسيار مهم است که در اين گونه مواقع، طوری برخورد کنيد که انگار کار را به طور کامل انجام داده است .

منبع :

http://www.marxists.org/reference/archive/makarenko/works/lectures/lec06.html