زندگي همهي انسانها از يك سلول، به نام تخم، آغاز ميشود و اين تخم پس از لقاح پديد ميآيد. تخم تقسيم ميشود و دو سلول پديد ميآورد؛ هر كدام از آن سلولها نيز بار ديگر تقسيم ميشود و اين روند همچنان ادامه مييابد. بهزودي، نزديك پنج روز پس از لقاح، توپي توخالي از حدود 150 سلول پديد ميآيد كه بلاستوسيت ناميده ميشود. بلاستوسيت از از يك دانهي شن كوچكتر است و دو گونه سلول دارد: تروفوبلاست و تودهي سلولي دروني. سلولهاي بنيادي جنيني سلولهايي هستند كه تودهي سلولي دروني را ميسازند. از آنجا كه سلولهاي پايهاي جنيني ميتوانند همهي گونههاي سلولي يك انسان بالغ را پديد آورند، به آنها سلولهاي بنيادي پلريپوتنت( Pluripotent )، به معناي بسيارتوان، گويند. سلولهاي بنيادي به شمار اندك در بافتهاي گوناگون بدن انسان بالغ نيز پيدا ميشوند. براي مثال، سلولهاي بنيادي مغز استخوان در مغز استخوان يافت ميشوند و همهگونه سلول خوني تخصصيافته، از آنها پديد ميآيند. سلولهاي بنيادي بالغ در اصل براي پديد آوردن گونههاي سلولي ويژهي بافتي كه در آن وجود دارند، برنامهريزي شدهاند. از اين رو، به آنها سلولهاي مالتيپوتنت( Multipotent )، به معناي چندتوان، گويند. سلولهاي بنيادي بالغ هنوز در همهي بافتهاي حياتي پيدا نشدهاند. در برخي بافتها، مانند مغز، هر چند سلولهاي بنيادي وجود دارند، چندان فعال نيستند و بنابراين به آساني به آسيب سلولي پاسخ نميدهند. اكنون دانشمندان در پي راههايي هستند كه بتوانند اين سلولهاي بنيادي را كه از پيش وجود دارند، به رشد كردن و ساختن گونهي درستي از سلولها وادار كند تا جاي سلولهاي آسيب ديده را بگيرند. سلولهاي بنيادي را ميتوان از سرچشمههايي مانند بند ناف كودك نوزاد نيز به دست آورد. بند ناف، در مقايسه با بافتهاي بالغي مانند مغز و مغز استخوان، سرچشمهي دستيافتنيتري براي سلولهاي بنيادي است. گرچه دانشمندان ميتوانند اين سلولها را در ظرفها كشت سلول پرورش دهند، اين كار را تنها براي زمان محدودي ميتوانند ادامه دهند. بهتازگي، دانشمندان به وجود سلولهاي بنيادي در دندانهاي كودك و مايع آمنيوتيك، مايعي كه كودك به دنيا نيامده را در بر ميگيرد، پي بردهاند و اين سلولها نيز ممكن است توان پديد آوردن چند گونه سلول را داشته باشند. پژوهش براي شناسايي و مطالعه روي اين سلولها بسيار نويد بخش است، اما در گامها نخستين خود است. منبع: International Society for Stem Cell Research (ISSCR) |