مشخصات

نام: محمود حکيمي 

متولد: 9/6/1323

در شهر: تهران

شماره‌ی شناسنامه: 1617

صادره از: تهران

تحصيلات

1. ديپلم طبيعی (دبيرستان پهلوی)؛ پايان دوره، 1343

2.کارشناس زبان انگليسی و آلمانی(دانشگاه تربيت معلم)؛ پايان دوره، 1352 

زندگی‌نامه

محمود حکيمی در نهم شهريورماه 1323 خورشيدی در تهران و در يک خانواده‌ی مذهبی به دنيا آمد. نخستين آموزه‌های دينی را در هيات‌های مذهبی و در نشست‌های دينی مسجد لرزاده آموخت و در پنج‌سالگی به مدرسه‌ی آمادگی برهان رفت که از سوی شيخ علی‌اکبر برهان، امام‌ جماعت مسجد لرزاده راه‌اندازی شده بود. آموزگاران آن مدرسه از ميان افراد مذهبی برگزيده می‌شدند و شيوه‌ی آموزش آنان به همان روش مکتب‌خانه‌های ديرين بود. از اين رو، حکيمی پس از يک‌سال و نيم تحصيل در مدرسه‌ی برهان و در حالی که الفبا را به درستی آموخته بود، به دبستان بندار رازی رفت و تا سال ششم تحصيل بارها به دليل پيشرفت‌های آموزشی خود مورد تشويق قرار گرفت.

يک روز در سال چهارم دبستان بندار رازی، آموزگار مجله‌‌ای به نام دانش‌آموز را که وزارت و آموزش و پرورش آن را منتشر می‌کرد و اقبال يغمايی سردبير آن بود، به او داد تا داستان‌هايی را از آن برای دانش‌آموزان بخواند. روزهای ديگر نيز معلم شماره‌های ديگر مجله را به کلاس آورد و خواندن داستان‌های آن مجله‌ی پربار، حکيمی را به خواندن مجله‌ها و کتاب‌های غيردرسی تشويق کرد. تشويق‌های معلم انشای سال پنجم دبستان، آقای غروی، نيز شوق نوشتن را در او بيدار کرد و معلم ديگر او، آقای بنکدار، با برپايی کتاب‌خانه‌ای در مدرسه و دعوت از دانش‌آموزان برای خواندن کتاب‌های غيردرسی، عشق خواندن و نوشت را در آو نهادينه کرد.

حکيمی آموزش‌های دوره‌ی دبيرستان را در دبيرستان پهلوی و سپس دبيرستان حافظ گذراند. او هنگام فراگيری دانش در دبيرستان حافظ، گاهي برای درس‌خواندن به پارک شهر می‌رفت. يک روز در آن‌جا با دانش‌آموزی آشنا شد  و آن آشنايی کم‌کم به دوستی تبديل شد. آن دوست مهربان عقيده داشت که درس خواندن در کتاب‌خانه بسيار سودمندتر است. با راهنمايی او بود که حکيمی با کتاب‌خانه‌ی ملی آشنا شد و هر گاه فرصت می‌کرد به آن کتابخانه می‌رفت. به‌زودی با گنجينه‌ی مجله‌ها و روزنامه‌های آن کتاب‌خانه آشنا شد و با شوق فراوان به خواندن مجله‌هايی مانند اطلاعات هفتگی، صبا، خواندنی‌ها، سپيد و سياه، اميد ايران، ترقی سخن، يغما و بسياری از نشريه‌هاي ديگر روی آورد.

روزنامه‌های پيش از کودتای 28 مرداد 1332 او را نهضت ملی‌شدن صنعت نفت و دولت دکتر مصدق آشنا کرد و مقاله‌های روزنامه‌ی باختر، که به مديريت سيدحسين فاطمی، وزير امور خارجه‌ در دولت مصدق، منتشر می‌شد، برايش بسيار آموزنده بود. با اين همه، در دوران پس از کودتای 28 مرداد، نه او و نه آموزگارانش نمی‌توانستند سخنی پيرامون نهضت ملی‌شدن صنعت نفت يا دکتر مصدق به ميان آورند.

در دوران نخست‌وزيری دکتر علی امينی آزادی سياسی محدودی در جامعه پديد آمده بود و جبهه‌ی ملی پس از چند سال انزوا و سکوت، نشريه‌هايی منتشر می‌کرد. حزب توده نيز پنهانی نشريه‌هايی منتشر می‌کرد. حکيمی به علت علاقه به مسائل سياسی نشريه‌های هر دو گروه را به دست می‌آورد و می‌خواند. در آن زمان برخی از کسانی که زندگی‌ اقتصادی دشواری داشتند، به انديشه‌های مارکسيستی گرايش پيدا کرده بودند و تصور می‌کردند تنها راه نجات ملت‌های محروم، گرايش به کمونيسم است. حکيمی با مطالعه‌ی نشريه‌ها و کتاب‌های گوناگون از آن چه در شوروی می‌گذشت و استبداد هولناکی که در پشت نقاب دفاع از طبقه‌ی کارگر بر پا شده بود آگاه شد.

به اين ترتيب، گرايش حکيمی به گروه‌های مذهبی بيش از پيش افزايش يافت. او در جلسه‌های گروه‌های مذهبی شرکت می‌کرد و سخنان مرحوم آيت‌الله طالقانی در مسجد هدايت و جلسه‌های تفسير قرآن مهندس مهدی بازرگان در انجمن اسلامی مهندسين، تاثير زيادی بر او داشت. در آن زمان، گذشته از کتاب‌های کوچکی که از مرحوم بازرگان می‌خواند، به مطالعه‌ی نهج‌البلاغه علاقه‌مند شده بود و مطالعه‌ی متن‌های دينی از کارهای مورد توجه او بود.

حکيمی در کنار مطالعه‌های مذهبی به آثار ادبی نيز گرايش داشت. او پس از گرفتن ديپلم به عنوان يکی از عضوهای سپاه دانش به روستاهای کردستان رفت و در همان زمان نيز مقاله‌های ادبی مجله‌های نگين و فردوسی را می‌خواند و در برخی مجله‌ها، مانند کيهان بچه‌ها و اميد ايران، داستان و مقاله می‌نوشت. او به خوندن مجله‌ی مکتب اسلام، که در قم زير نظر آقای ناصر مکارم شيرازی منتشر می‌شد، نيز علاقه‌ی زيادی داشت و چند سال بعد از نويسندگان آن مجله شد.

حکيمی به عنوان معلم سپاه دانش به روستاهای کردستان رفت. بحث و گفت و گو با يک معلم پيرو مذهب اهل تسنن، که بسيار انسان‌دوست، بزرگوار و اهل مطالعه بود، باعث شد او برای يافتن پاسخ پرسش‌هايی که طی آن گفت و گوها پديد می‌آمد به مطالعه و پژوهش دينی عميق دست بزند. از همان زمان بود که احساس کرد به آموزش مدون پيرامون اسلام و تشيع نياز دارد. به اين ترتيب، به تحصيل در حوزه‌ی علميه‌ی قم علاقه‌مند شد و چند سال بعد از دانش‌آموختگان آن نهاد آموزشی شد.

حکيمی پس از پايان دوره‌ی سپاه دانش برای يک‌سال به نگارش و ياترجمه‌ی مقاله‌هايی برای برخی مجله‌ها و نشريه‌ها پرداخت. او از مهرماه 1346 به استخدام آموزش و پرورش درآمد، اما کار نگارش مقاله و داستان را در ساعت‌های فراغت از کار ادامه داد. فوت پدر و گرفتاری‌های مالی که برای خانواده پيش آمد، باعث شد که حکيمی بر حجم کارهای ترجمه‌ای خود بيفزايد و در همان دوران بود که يکی از ناشران از او خواست کتاب‌هايی به زبان ساده پيرامون زندگی پيامبران بنويسد. از اين رو، حکيمی کار مطالعه پيرامون زندگی پيامبران را آغاز کرد و کتاب قصص قرآن، نوشته‌ی مرحوم صدرالدين بلاغی، مورد توجه او قرار گرفت. سپس به مطالعه‌ی قرآن و کتاب‌های تورات و انجيل پرداخت و پيرامون آيين‌هايی ماند بودايی، هندو و شينتو نيز مطالعه کرد. با مطالعه‌ی کتاب تاريخ تمدن ويل دورانت گرايش او به مطالعه‌ی تاريخ نيز بيش‌تر شد.

حکيمی از سال 1348 تا 1352 در دانشسرای عالی( دانشگاه تربيت معلم) به تحصيل در رشته‌ی آموزش زبان انگليسی پرداخت. در آن زمان به مطالعه‌ی آثار آيت ‌الله طالقانی و مهندس بازرگان علاقه‌مند شد و در جلسه‌های مذهبی آنان شرکت می‌کرد. هر زمان که دکتر علي شريعتي در حسينيه‌ی ارشاد سخرانی می‌کرد، حکيمی از شنوندگان سخنان او بود. او هم‌چنان به پژوهش‌های مذهبی خود ادمه می‌داد تا اين که تصميم گرفت پس از پايان دوره‌ی کارشناسی زبان انگليسی، به قم برود و در کنار تدريس زبان در دبيرستان‌های آن شهر، از درس برخی از استادان حوزه‌ی علميه‌ی قم بهره‌مند شود و همين کار را نيز کرد.

حکيمی تحصيل در حوزه علميه و استفاده از درس‌های حوزوی را يکی از  فرصت‌های پربار زندگی خود می‌داند. او پيوسته در جلسه‌های دينی گوناگون شرکت می‌کرد و بهره می‌برد. دسترسی به دو کتابخانه‌ی بزرگ آيت الله مرعشی و دارالتبليغ اسلامی نيز فرصت مطالعه‌ی بيش‌تر را پيرامون تاريخ اسلام برايش فراهم کرد. او هر روز پس از پايان کار خود در دبيرستان پسرانه‌ی شهريار و دخترانه‌ی پروين اعتصامی و آذرميدخت به آن کتابخانه‌ها می‌رفت و به مطالعه می‌پرداخت. در همان دوران بود که به پيشنهاد آيت‌ الله شهيد بهشتی به آموزش زبان انگليسی به طلبه‌ها در مدرسه‌ی فيضيه پرداخت و آن را تا دو سال ادامه داد.

در همان سال‌ها بود که يکی از ناشران از او خواست که تاريخ تمدنی ويژه‌ی نوجوانان و جوانان بنويسد که بر پايه‌ی نهضت پيامبران نيز باشد. حکيمی برای آماده‌سازی آن کتاب بيش از 4 سال به مطالعه و فيش‌برداری پرداخت و پيرامون‌ نخستين تمدن‌های بشری، سومر، بابل، مصر، يونان و روم باستان و دين‌ها و آيين‌های گوناگون مطالعه کرد. او آن پژوهش‌ها را حتی در سه سالی که در انگليس و آلمان بود، ادامه داد. سرانجام، مجموعه تاريخ تمدن خود را کامل کرد و نخستين ويرايش آن به سال 1360 به چاپ رسيد.

حکيمی از سال 1351 در مجله‌های مکتب اسلام، نسل جوان، نسل نو، مکتب تشيع و پيام شادی داستان‌هايی با مفاهيم دينی می‌نوشت که با استقبال نوجوانان رو به رو شد. داستان‌های سوگند مقدس، طاغوت، دلاوران عصر شب، سلحشوران علوی، شهدای فخ، سرودهای رهايی، نقاب‌داران جوان، وجدان، مسلمان شجاع و اشراف‌زاده‌ی قهرمان از آن جمله‌اند.

حکيمی پس از انقلاب اسلامی مدتی را در جايگاه معاونت دفتر انتشارات کمک آموزشی خدمت کرد و پس از شرکت در کلاس‌های آموزش ويراستاری انتشارات سمت، از سال 1362 تا 1365 به عنوان ويراستار کتاب‌های درسی علوم انسانی دفتر تاليف کتاب‌های درسی به کار پرداخت و نزديک 62 کتاب درسی را ويرايش کرد. در اين زمان رياست کتابخانه‌ی سازمان پژوهش و برنامه‌ريزی درسی را نيز بر عهده داشت. حکيمی از سال 1365 به سازمان آموزش کودکان و دانش‌آموزان استثنايی رفت و سرپرستی واحد مطالعات و انتشارات آن سازمان را بر عهده گرفت. او طی 2 سال فعاليت در آن سازمان علاوه بر ويرايش کتاب‌ها آن سازمان،  چند کتاب، از جمله دو کتاب براي کودکان و دانش‌آموزان استثنايی، ترجمه کردند.

حکيمی از سال 1366 در مدرسه‌ی نابينايان خزائلی به آموزش زبان انگليسی، ادبيات و تاريخ پرداخت. از سال 1367 به تربيت معلم تهران رفت و به آموزش روش تحقيق و مرجع‌شناسی به دانشجويان مرکز تربيت معلم تهران پرداخت. او از سال 1375 به عنوان معلم اعزامی به امارات متحده‌ی عربی رفت و 2 سال را در مدرسه‌های ايرانيان در دبی و شارجه به آموزش پرداخت. او در مهرماه 1377 پس از بازگشت از امارات بازنشسته شدند و از آن زمان بر فعاليت‌های پژوهشي و نگارشي خود بيش از پيش افزودند.

پژوهش‌های پيوسته‌ی حکيمی در زمينه‌ی تاريخ اسلام و زندگانی حضرت محمد(ص) و خاندان پاکش باعث شد که او بتواند مقاله‌های بسياری در اين زمينه‌ها در نشريه‌های گوناگون به چاپ برساند. او در سال 1382 به خاطر نگارش ده‌ها مقاله و چاپ دو کتاب پيرامون زندگانی امام حسين(ع) و قيام عاشورا، به عنوان خادم فرهنگ عاشورا شناخته شد و لوح تقدير از وزير فرهنگ و ارشاد اسلامی دريافت کرد. او در پنجمين جشنواره‌ی شهيد رجايی نيز به عنوان پيشکسوت برگزيده‌ی ملی در محور هنری و ادبی شناخته شد و از رياست جمهوری لوح تقدير دريافت کرد.

 فهرست آثار

حکيمی از پرکارترين نويسندگان کتاب کودک و نوجوان است. برخی از آثار او، مانند مجموعه‌ی 22 جلدی تاريخ تمدن ويژه‌ی نوجوانان و داستان‌هايی از زندگانی امبرکبير از شمارگان بالايی برخوردار شده‌اند.  کتاب پرواز به سوی سرزمين آزادی به عربی و کتاب وجدان به زبان بوسنيايی ترجمه شده است. گزيده‌ای از آثار تاليفی و ترجمه‌ای او فهرست شده است.

اسلام و تاريخ اسلام

1. سيره و شخصيت حضرت محمد(ص). شرکت سهامی انتشار، چاپ اول، 1361 

2. نگاهی زندگانی پيشوای آزادگان حضرت امام حسين(ع). انتشارات موسسه‌ی اميرالمومنين قم، چاپ چهاردهم، 1367

3. زندگانی حضرت زينب(س). انتشارات موسسه‌ی اميرالمومنين قم، چاپ دوزادهم، 1371

4. اسلام و مساله گرسنگی. نشر جهان‌آرا، چاپ اول، 1358، چاپ دوم، 1359

5. شهدای فخ. نشر جهان‌آرا، چاپ اول، 1353

6. سلحشوران علوی. دارالتبليغ اسلامی، چاپ اول، 1357

7. داستان‌هايی از زندگی حضرت محمد(ص). نشر نامک، چاپ اول، 1374

8. داستان‌هايی از زندگی امام حسين(ع). نشر نامک، چاپ اول، 1381

9.. داستان‌هايی از زتندگی امام سجاد(ع). نشر نامک، چاپ اول، 1379

10. داستان‌هايی از زندگی امام علی(ع). نشر نامک، چاپ اول، 1375

11. داستان‌هايی از زندگی حضرت فاطمه(س). نشر نامک، چاپ اول،1380

12. علی(ع) انسان کامل. دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ دوم، 1380

داستان دينی

1. وجدان. دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1368، چاپ هجدهم، 1378

2. به سوی ساحل. انتشارات اميرالمومنين، چاپ اول، 1362، چاپ هشتم، 1365 

3. داستان‌های آموزنده برای کودکان. انتشارات اميد، چاپ اول، 1352، چاپ دوم، 1362 

4. پيام‌آور محبت. انجام کتاب، چاپ اول، 1365، چاپ دوم، 1367 

5. عبدالله دريايی و عبدالله زمينی. فرجام کتاب، چاپ اول، 1365، چاپ دوم، 1367 

6. طاغوت. انتشارات جهان‌آرا، چاپ اول، 1365، چاپ پنجم، 1362 

7. سروده‌های رهايی. انتشارات جهان‌آرا، چاپ اول، 1356، چاپ پنجم، 1362 

8. پيکار سرنوشت. انتشارات جهان‌آرا، چاپ اول، 1357، چاپ پنجم، 1362 

9. در سرزمين يخبندان. انتشارات اميد، چاپ اول، 1353، چاپ پنجم، 1365 

10. فرار از ظلمت. انتشارات اميد، چاپ اول، 1362، چاپ پنجم، 1365 

11. غرور و قدرت. انتشارات اميد، چاپ اول، 1361، چاپ سوم، 1362 

12. فلسطين آزاد می‌شود. انتشارات شفق، چاپ اول، 1354، چاپ هفتم، 1365

13. سوگند مقدس. دارالتبليغ اسلامی، چاپ اول، 1355، چاپ دوزادهم از انتشارات اميد، 1367 

14. پرواز به سوی سياره‌ی آزادی. انتشارات اميد، چاپ اول، 1361، چاپ دوزادهم، 1365

15. قهرمان کيست. انتشرات شفق، چاپ اول، 1360، چاپ پنجم 1365

16. مسلمان شجاع. نشر جهان‌آرا، چاپ اول، 1358، چاپ دوم، 1361 

17. نقاب‌دار جوان. انتشارات قلم، چاپ اول، 1364، چاپ پنجم، 1365 

18. اشراف زاده‌ قهرمان. انتشارات انجام کتاب، چاپ اول، 1365، چاپ پنجم، 1363

تاريخی و سياسی

1. تاريخ تمدن يا داستان زندگی انسان(مجموعه 22 جلدی تاريخ برای نوجوانان). شرکت سهامی انتشار، چاپ شانزدهم، 1383

2. همراه با سياحان، جهان‌گردان و مسافران تاريخ. نشر آرون، چاپ اول، 1382

3. داستان‌هايی از زندگی اميرکبير. دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ سی و هفتم، 1384

4. بحران‌های عصر ما(حوادث قرن 19 و 20 ميلادی). انتشارات اميرکبير، چاپ سوم 1377

5. ناپلئون بناپارت. انتشارات اميرکبير، چاپ اول، 1367، چاپ سوم، 1377 

6. ايران در عصر ناصرالدين‌ شاه. شرکت انتشارات قلم، چاپ دوم، 1379

7. از تاريخ بياموزيم. انتشارات خرم، چاپ اول، 1370، چاپ دوم، 1372 

8. هزار و يک حکايت تاريخی(4 جلدی). انتشارات قلم، چاپ ششم، 1379

9. داستان‌هايی از عصر رضاشاه. انتشارات قلم، چاپ اول، 1365، چاپ اسوم 1379

10. سيری در خاطرات سياسی رجال ايران. نشر پيدايش، چاپ اول، 1371

11. کاشفان و سياحان. انجام کتاب، چاپ اول، 1379

12. نگاهی به حوادث تاريخی جهان(دو جلد). انتشارات مفيد، چاپ اول، 1356، چاپ دوم، 1361 

13. نهضت‌های آزادی‌بخش آفريقا. انتشارات نسل جوان قم، چاپ اول، 1358

14. ريشه‌های ما زنده‌اند: داستان مردم فلسطين(5 جلدی). انتشارات اميد، چاپ اول، 1358، چاپ سوم، 1362 

15. غرب بيمار است. دارالتبليغ اسلامی، چاپ اول، 1352

16. ديدنی‌های جهان. دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1370

17. ماشين قدرت و اختناق. انتشارات اميرکبير. چاپ اول، 1365 ، چاپ دوم، 1366

18.آشنايی با شخصيت شهيد مدرس. انتشارات اميد، چاپ اول، 1358

19. يادداشت‌هايی در بين راه. انتشارات اميد، چاپ سوم، 1358

20. لطيفه‌های سياسی. نشر خرم، چاپ اول، 1370، چاپ سوم، 1373

21. خودروشنفکربينی. نشر تبليغ، چاپ اول، 1361، چاپ دوم، 1364 

22. زنجيرها. انجام کتاب، چاپ اول، 1358، چاپ پنجم، 1366 

23. با پيشگامان آزادی: دکتر مصدق. انتشارات قلم، چاپ دوم، 1383

24. با پيشگامان آزادی: علامه دهخدا. انتشارات قلم، چاپ اول، 1383

25. با پيشگامان آزادی: سيد عبدالحسين لاری. انتشارات قلم، چاپ اول، 1383

26. رودخانه خروشان عشق: زندگی‌نامه دکتر فاطمی. انتشارات قلم، چاپ دوم، 1384

27. راه بازرگان. انتشارات قم، چاپ اول، 1383

علمی

1. انسان، ميکروسکوپ‌ها، موجودات زنده. فرجام کتاب، چاپ اول، 1371، چاپ سوم، 1374 

2. شگفتی‌های جهان حيوانات. انجام کتاب، چاپ اول، 1369 

3. اختراعات بزرگ. دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1370، چاپ سوم، 1373 

4. دانشمندان بزرگ. دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1370، چاپ سوم، 1373  

5. انسان و الکترونيک. دارالتبليغ اسلامی، چاپ اول، 1352

6. شگفتی‌های جهان پرندگان. دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1369، چاپ سوم، 1373  

7. بدن انسان. دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1379

8. هزار و يک پرسش و پاسخ علمی(دوره‌ی 6 جلدی). انتشارات قلم، چاپ اول، 1376، چاپ هشتم، 1381 

9. شناخت بيماری‌ها. دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1371، چاپ پنجم، 1378 

10. حس ششم. نشر خرم، چاپ اول، 1371

11. شگفتی‌های جهان خلقت. انجام کتاب، چاپ اول، 1370، چاپ سوم، 1374 

12. هنر زندگی. انتشارات ولی عصر، چاپ اول، 1382، چاپ دوم، 1383 

13. زرافه. دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1370

14. خزندگان. دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1371

15. شگفتی‌های دريا. انجام کتاب، چاپ اول، 1374

16. شگفتی‌های آسمان. انجام کتاب، چاپ اول، 1374

کليات و ادبيات

1. ماخذشناسی و روش تحقيق. تربيت معلم بلال حبشی، چاپ اول، 1379

2. دانش‌نامه نوين برای کودکان و نوجوانان(دوره‌ی چهار جلدی). دفتر نشر فرهنگ اسلامی. چاپ اول، 1370، چاپ سوم، 1374 

3. دانش‌نامه علوم و هنر(دوره‌ی 2 جلدی). نشر حرير، چاپ اول، 1382

4. جهان‌بينی و حکمت فردوسی. دفتر نشر فرهنگ اسلامی. چاپ اول، 1370، چاپ سوم، 1374 

5. مبانی ادبيات کودک و نوجوان(دوره‌ی 3 جلدی). نشر اردن، چاپ اول، 1382، چاپ سوم، 1384 

6. ادبيات کودک و نوجوان. دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1363

7. در مدرسه‌ی مولانا. انتشارات قلم، چاپ سوم، 1383

8. در مدرسه‌ی حکيم توس. انتشارات قلم، چاپ سوم، 1383

9. در مدرسه‌ی پير نيشابور. انتشارات قلم، چاپ دوم، 1382

10. در مدرسه‌ی سعدی شيرازی. انتشارات قلم، چاپ دوم، 1382

11. در مدرسه‌ی ناصر خسرو قباديانی. انتشارات قلم، چاپ اول، 1383

12. در مدرسه‌ی علامه اقبال لاهوری. انتشارات قلم. چاپ اول، 1381

تعليم و تربيت

1. آموزش و پرورش خودکامگان. شرکت سهامی انتشار، چاپ سوم، 1379 

2. آموزش کودکان نابينا. آموزشگاه خزائلی، 1368

3. کودک و نوجوان(مجموعه‌ی پنج جلدی). انتشارات انجام کتاب، چاپ اول، 1359، چاپ پنجم، 1363 

4. تعليم و تربيت دبستان و قبل از دبستان. نشر مجد، چاپ اول، 1373

مقاله‌های حکيمی در جزيره‌ی دانش

1. محمد(ص) در دانش‌نامه‌ی جزيره

2. ميرزا حسن رشديه، بنيان‌گذار مدرسه‌های نوين در ايران

3. ناصرخسرو قباديانی در دانش‌نامه‌ی جزيره

4. دکتر محمد مصدق در دانش‌نامه‌ی جزيره

مقاله‌های حکيمی در نشريه‌های ديگر

پس از انقلاب اسلامی مقاله‌ها و گفت و گوهای بسياری از محمود حکيمی در نشريه‌های گوناگون در زمينه‌ی تاريخ اسلام، زندگانی ائمه‌ی اطهار، تعليم و تربيت و علوم و هنر به چاپ رسيده است. برخی از آن نشريه‌ها عبارت اند از: ماهنامه‌ی آموزش و پرورش(مهر و اسفند 1358)، معلم و خانواده(آبان و دی 1358)، هفته‌نامه‌ی آيينه(29 خرداد 1375)، روزنامه‌ی خرداد(30 مرداد 1378)، فصلنامه‌ی ادبی شاهد(آذر 1375)، روزنامه‌ی همشهری(21 دی 1380)، کتاب هفته(29 خرداد 1375، 15 شهريور 1379، 29 خرداد 1380، 3 دی 1380، 28 ارديبهشت 1381، 25 آبان 1381، 23 ارديبهشت، 1382، 22 فروردين، 1383)، روزنامه‌ی جام جم، اعتماد ملی و همشهری در سال‌های 1384 و 1385 و بسياری ديگر. برخی از نوشته‌های حکيمی و نوشته‌هايی که پيرامون شخصيت او در نشريه‌های گوناگون منتشر شده است:

1. حکيمی از نگاه محمدرضا سرشار

2. وزير روزنامه‌نگار: نگاهی به تاريخ مطبوعات ايران

3. قيام تحريم تنباکو و مقدمات مشروطيت

4. پنج روحانی مشروطه‌خواه

5. محلاتی، چشم و چراغ حوزه ميرزای شيرازی

6. روحانيون مشروطه‌خواه: آيت الله محمدکاظم خراسانی

7. نايينی، پرچمدار بزرگ آزادی و کرامت انسانی

8. دفاع از آبرو و اموال مسلمين از اهم واجبات است

9. شليک بر ملت به منزله‌ی اطاعت از يزيد است