يوحنا پسر ماسويه (درگذشت 243 ق/ 857 م) در گندیشاپور به دنيا آمد و نزد پدرش که داروساز بيمارستان گندیشاپور بود و سپس نزد جبرائيلبنبُختيشوع، پزشکی آموخت. ابنماسويه در يادگيری پزشکی پيشرفت چشمگيری داشت و جبرائيل او را به رياست شاگردانش برگزيد. چندی نگذشت که همپايهی استاد خود شد و جايگاه ويژهای در بارگاه خليفههای عباسی پيدا کرد. میگويند از ميمون برای کالبدشناسی نگهداری میکرد و همواره در پی نوآوری در کار خود بود. بيش از 50 کتاب و رساله به ابنماسويه منسوب است که بيشتر آنها در پزشکی و برخی در علوم طبيعی است. کتاب دَغلُالعين (تباهیچشم) کهنترين درسنامهی چشمپزشکی، کتاب التشريح، نخستين کتاب کالبدشناسی دورهی اسلامی و کتاب النوادرالطبّيه (اندرزنامهی پزشکی) از شناختهشدهترين آثار اوست. رسالههايی دربارهی کانیشناسی، جانورشناسی، جنينشناسی، داروشناسی، زهرشناسی، تغذيه، مواد خوشبو، دستهبندی و درمان تبها و شناخت بيماریهای گوناگون (بهويژه بيماریهای روانی) از وی به يادگار مانده است. همچنين، رسالهای به نام مِحنهُ الاَطباء (آزمون پزشکان) نوشته بود که به دست ما نرسيده است. آثار ابنماسويه از مهمترين منابع رازی در نگارش کتاب الحاوی بوده است. رازی در اين کتاب نزديک به هزار بار به آثار گوناگون ابنماسويه استناد میکند، حال آنکه به هيچ يک از پزشکان دورهی اسلامی تا اين اندازه استناد نکرده است. ابنماسويه افزون بر نوشتن رسالههای گوناگون، در ترجمهی آثار پزشکان يونانی به عربی و سُريانی نيز نقش داشت. يکی از شاگردانش به نام حُنينبناسحاق، برجستهترين مترجم دورهی اسلامی به شمار میآيد که بيش از 10 کتاب از جالينوس را به سفارش استادش به عربی و سُريانی ترجمه کرد. از گفتههای اوست: «پزشک بايد هميشه بيمار را به بازگشت تندرستیاش اميدوار سازد، هر چند خودش بداند اميد بهبودی نيست، زيرا وضعيت جسم به روحيهی انسان بستگی دارد.» از کتاب نوادرالطبّيه (اين کتاب به زبان فرانسه ترجمه شده است.) 
پدران پزشکی و داروشناسی از صفحهی عنوان يک نسخهی خطی اروپايی از سدهي پانزدهم ميلادی به قلم جيوهان کادموستو (Giohanne Cademosto). در جهت عقربههای ساعت از بالا چپ عبارتند از: آسکلپيادس، بقراط، ابنسينا، رازی، ارسطو، جالينوس، ماسر، آلبرت بزرگ، ديوسکوريدس، ابنماسويه و ابنسراپيون. |