فناوری اطلاعات(آیتی) به مجموعهای از ابزارها و روشهايی گفته میشود که برای توليد، پردازش و عرضهی اطلاعات به کار گرفته میشود. بنابراين، میتوان نتيجه گرفت پيشينهی فناوری اطلاعات به اندازه خود اطلاعات است و نقاشیهای نياکان ما روی ديوار غارها، از نخستين محصولهاي فناوری اطلاعات است. با پيشرفت روز افزون بشر در سالهای اخير، هم توليد اطلاعات و هم روشها عرضهی آن تحول چشمگير و رو به رشدی پيدا کرد. فن چاپ، روشهای نوين برقراری ارتباط از راه دور، از جمله تلگراف، تلفن، دورنگار و تازهترين فناوری عرضهی اطلاعات، يعنی اينترنت، جريان اطلاعات را در سراسر جهان به چنان جايگاهی رسانده است که گويی همه در يک دهکده زندگی میکنيم. آری دهکدهی جهانی شکل گرفته است. البته، دهکدهای که همهی ساکنان آن در توليد و عرضهی اطلاعات سهم يکسانی ندارند و اين قدرتهای بزرگ جهان هستند که هم در توليد، هم در پردازش و هم در عرضهی اطلاعات از همه پيشتراند. درنتيجه، همانها هستند که افکار "هم ولايتیهای خود" را به سوی هدفهای مورد نظر خود ساماندهی میکنند. سهم ما ايرانيان در توليد و عرضه اطلاعات در اين دهکدهی جهانی چه اندازه است؟ آيا ما نه برای هم ولايتیهای خود، بلکه برای ساکنان خانهی کوچک خود، اطلاعات کافی توليد و عرضه کردهايم؟ آيا ما برای ساماندهی افکار ، آن هم نه افکار هم ولايتیهای خود، بلکه ساکنان خانهی کوچک خود، در جهت هدفهای ملی گامهای اميد بخشی برداشتهايم؟ متاسفانه در حال حاضر فناوری اطلاعات در ايران نسبت به متوسط سطح دنيا از جايگاه پايينی دارد. اين درحالی است که ايرانيان از ديرباز در فناوری اطلاعات و ارتباطات پيشتاز بودهاند. داريوش هخامنشی نخستين فردی است که با گسترش چاپار در مقياس جهانی، شرق و غرب جهان آن زمان را به هم پيوند زد. به نوشتهی هرودوت، تاريخنگار يونانی، چاپارهای ايران مسير شوش در جنوب غربی ايران تا سارد در ساحل مديترانه را در کمتر از 10 روز طی میکردند. در واقع شبکه ای که او از راهها و چاپارها و ايستگاهها و برجهای علامتدهی بهوجود آورد، بر مفاهيمی استوار بود که امروزه از آنها در اينترنت استفاده میشود! ايرانيان در بنيانگذاری نخستين و بزرگترين کتابخانهها و دانشگاههای جهان، چه در دورهی باستان و چه در دورهی تمدن اسلامی پيشتاز بودند و اين فرهنگ را به جاهای ديگر جهان انتقال دادند. ايرانيان در کامل کردن فناوری توليد کاغذ و چاپ و انتقال آن به غرب نيز نقش اساسي داشتند. بدون شک آنان با انتقال عددهای هندی-عربی و مفاهيمی مانند الگوريتم به غرب، پايهی ابزارها و فناوریهای پيشرفتهای مانند رايانه را شکل دادند. اما در دنيای امروز چه سهمی از فناوری اطلاعات به ايانيان اختصاص دارد؟ جدول زير درصد استفاده کننده جمعيت کشورهای مختلف، از جمله کشورهای منطقهی خاورميانه و ايران، از اينترنت را تا پايان سال 2001 ميلادی نشان می دهد. اين جدول به صورت نزولی مرتب شده است. 1. USA : 55% | 5. UK : 33% | 9. UAE: 17% | 13. Saudi: 2% | 2. Sweden : 51% | 6. Germany : 22% | 10. France : 16% | 14. Pakistan : 0.8% | 3. Finland : 44% | 7. Japan : 21% | 11. Kuwait : 5% | 15. Iran : 0.4% | 4. Canada : 42% | 8. Italy : 20% | 12. Turkey : 3% | 16. Azerbijan: 0.15% |
جدول زير مقدار پهنای باند کل اينترنت کشورهای مهم منطقهی خاور ميانه را تا پايان سال 2001 ميلادی به صورت نزولی نشان می دهد. 1. UAE: 670 Mb/s | 3. Egypt : 280 Mb/s | 5. Kuwait : 60 Mb/s | 2. Saudi Arabia : 320 Mb/s | 4. Iran : 85 Mb/s | 6. Lebanon : 15 Mb/s |
در پايان سال 2004 ميلادی، ميزان پهنای باند کل کشور ايران حدود 520 مگابيت بر ثانيه بوده است که از اين ميزان بيش از 100 مگابيت آن بیاستفاده و بقيهی آن به صورت مساوی برای استفاده از اينترنت و تلفنهای اينترنتی تقسيم میشود. تعداد کاربرانی که بيش از ماهی يکبار از اينترنت استفاده می کنند، حدود يک ميليون و دويست و پنجاه هزار نفر و تعداد افرادی که برای دستکم يکبار از اينترنت استفاده کردهاند،حدود چهار ميليون و هشتصد هزار نفر بر آورد شده است . اما افرادی که از اينترنت استفاده کردهاند تا چه اندازهای از آن بهرهی مفيد داشتهاند؟ با توجه به اين که حجم عمدهی اطلاعات عرضه شده در شبکهی جهانی به زبان انگليسی است و در نظر گرفتن وضعيت آموزش زبان انگليسی در کشور، تا حدودی میتوان دربارهی ميزان بهرهوری از اين فناوری نوين قضاوت کرد. بيشتر کاربران ايرانی از اين اطلاعات نمیتوانند چنانکه بايد بهرهبرداری کنند. به عبارت ديگر، ما نهتنها در فراهم کردن ارتباط کاربران با شبکه با ميانگين جهانی فاصلهی زيادی داريم و حتی از کشورهای منطقهی خود عقب هستيم، در توليد و عرضهی اطلاعات قابل استفاده برای کاربران ايرانی مشکل جدی داريم. چه تعداد از پايگاههای اينترنتی که تا کنون در کشور راهاندازی شده است، اطلاعات مفيد و کافی در اختيار کاربران قرار میدهند؟ کاربر ايرانی با مراجعه به اينترنت تا چه ميزان با دانش روز و فرهنگ خودی آشنا میشود؟ آيا يک دانش آموز دبيرستانی به شرط دسترسی به اينترنت میتواند از آن به عنوان منبع پژوهش کلاسی بهره گيرد؟ يک معلم که میخواهد با شيوههای نوين آموزش آشنا شود، به شرط دسترسی به اينترنت، میتواند از آن بهرهی کافی بگيرد؟ آری، ما نه تنها در زمينه دسترسی کاربران به اينترنت مشکل داريم، بلکه در زمينهی توليد اطلاعات به زبان فارسی و سازگار با فرهنگ بومی مشکلی صد چندان داريم. به جز چند پايگاه اينترنتی ايرانی که در زمينه اطلاعرسانی بسيار فعالاند و جزيرهی دانش در معرفی آنان خواهد کوشيد، بسياری از پايگاهها فقط در حد چند صفحهی اينترنتی خلاصه میشوند که اطلاعات اندکی را در خود جای دادهاند. سهم ما در توليد اطلاعات آنقدر ناچيز است که میتوانيم بگوييم آیتی ايرانی به پرندهای میماند که يک بال( يعنی اطلاعات) نداردو بال ديگر آن( يعنی فناوری) بسيار نحيف و ناکارآمد است. برای آن که درستی يا نادرستی اين نظر را تا اندازهای برسی کنيد، پيشنهاد میکنيم 17 پايگاهی را که بزرگترين و گستردهترين وزارت کشورمان، وزارت آموزش و پرورش، راهاندازی کرده است، به پايگاه اينترنتی وزرات آموزش و پرورش چند کشور پيشرفته و پايگاه اينترنتی صدا و سيما را با پايگاه اينترنتی شبکهی آموزشی پی.بی.اس مقايسه و نظر خود را درباره ميزان اطلاعاتی که در آنها عرضه شده است برای جزيره ارسال کنيد. پايگاههای اينترنتی وابسته به وزارت آموزش و پرورش - http://www.medu.ir آموزش و پرورش وزارت
- http://www.neshat.org معاونت تربيت بدنی و تندرستی
- http://www.amoozeshparvaresh.org اداره کل روابط عمومی
- http://www.iernet.org پژوهشکده تعليم و تربيت
- http://www.kanoonparvaresh.com کانون پرورش فکری کودکان
- http://www.oerp.sch.ir سازمان پژوهش و برنامه ريزی آموزشی
- http://www.roshd.ir شبکه ملی مدارس ايران
- http://www.talif.net دفتر تاليف و برنامه ريزی کتب درسی
- , http://www.tvoccd.sch.ir دفتر تاليف و برنامه ريزی کتب فنی و حرفه ای و کاردانش
- http://www.roshdmag.org دفتر انتشارات کمک آموزشی
- www.ICT-edu.ir دفتر مديريت طرح توسعه
- http://www.rici.ac.ir موسسه پژوهش برنامه ريزی درسی و نوآوری های آموزشی
- , http://www.me-etcenter.com کميته ارزيابی نرم افزارهای آموزشی
- http://www.peyvand.org.ir
- http://www.nodet.net سازمان ملی پرورش استعدادهای درخشان
- http://www.madresehpub.sch.ir مربيان سازمان مرکزی انجمن اوليا و
- http://www.chap.sch.ir اداره کل چاپ و توزيع کتاب های درسی
www.irib.ir صدا و سيما پايگاه اينترنتی خارجی وزارت آموزش و پرورش امريکا http://www.ed.gov/index.jhtml وزارت آموزش و پرورش انگلستان http://www.standards.dfes.gov.uk شبکهی آموزشی پیبی.اس. http://www.pbs.org | 
