استاد دکتر محمود بهزاد يکی از پايه گذاران و گسترش بخشان علوم جديد در ايران است. ايشان از راه آموزش مستقيم و غيرمستقيم در پيشرفت علم و انديشه علمی در کشور موثر بوده است. اثربخشی بهزاد را می توان از ابعاد گوناگون مورد بررسی قرار داد. او معلمی توانا و بانفوذ، مولف و مترجمی آگاه و مسلط به زبان فارسی، فرانسه، انگليسی و آلمانی، مديری لايق و انسانی فرهيخته و کمال يافته و عاشق است. بيش از يکصد کتاب علمی ترجمه و تاليف کرده، صدها مقاله نوشته، بيش از نيم قرن درس شوق انگيز داده، کتاب درسی نوشته و سازمان کتاب های درسی ايران را پايه گذاری و مديريت کرده است.

 بعد از انقلاب مشروطيت سرعت افزايش مدارس زيادتر 12855 ش) و لزوم توجه به اداره آنها بيشتر احساس شد. در نتيجه، قانون اساسی وزارت معارف در سال 1290 به تصويب مجلس شورای ملی رسيد. طبق اين قانون همه مدارس، شامل چهار نوع (ابتدايی شهری و روستايی، متوسطه و عالی) با برنامه يکسان زير نظارت دولت قرار گرفت. مدارس ابتدايی کامل شش سال و تعليمات متوسطه نيز شش سال معين شد. برای هر کلاس برنامه درسی و برای هر درسی فهرست مطالب مشخص شد. از اين پس کتاب های درسی & lt;موافق پرگرام رسمی وزارت جليله علوم و معارف& gt; تاليف و منتشر می شد. در سال 1297 شمسی در زمان وزارت ميرزا احمدخان بدر (نصيرالدوله) مدارس دولتی تاسيس شد و عملادر سال 1300 شمسی با تاسيس شورای عالی فرهنگ، کليه امور مدارس شامل سازمان برنامه، امتحانات، استخدام معلم و مدت زمان آموزش قانونمند شد. در همين زمان بود که آموزش علوم در ايران از دوره ابتدايی آغاز شد و کتاب هايی نيز طبق برنامه برای آن نوشتند، اما اين بيش از دو، سه سالی ادامه نيافت و آموزش علوم منحصر به کلاس پنجم و ششم با عنوان درس علم الاشياء تدريس می شد.    
    در سال 1307 شمسی در زمان وزارت قراگوزلو (اعتمادالدوله) تاليف کتاب های درسی ابتدايی برعهده وزارت معارف قرار گرفت و نخستين بار کتاب های وزارتی برای اين دوره در سطح کشور انتشار يافت. موفقيتی که در تهيه کتاب های ابتدايی به دست آمد، سبب شد وزارتخانه تاليف کتاب های دبيرستان را نيز از سال 1317 برعهده گيرد. در 27 مهرماه 1317 در زمان وزارت مرحوم اسماعيل مرآت تصويبنامه ای از هيات وزيران گذشت که در آن نگارش کتاب های دبيرستان برعهده وزارت معارف قرار گرفت. به دنبال اين تصويبنامه کميسيونی از ايران، دانشياران و استادان در هر موضوع درسی تشکيل شد تا کتاب های دبيرستان را برنامه ريزی و تاليف نمايند. طبق آيين نامه مقرر شد & lt;همه کتاب های دبيرستانی بر طبق يک اسلوب مطلوب و موافق با اصول آموزش و پرورش نگارش يابد، به طوری که علاوه بر مواد علمی و ادبی مويد حضال ملی و ملکات راسخه باشد که در عهد باستان سرشته نهاد ايرانيان بوده است.    
    به دنبال اين اقدام موثر در مدت سه سال، 80 جلد کتاب دبيرستانی با سرمايه وزارت فرهنگ منتشر شد. اين کتاب ها که به عنوان کتاب های وزارتی معروف بودند، از نظر دقت و صحت مطالب، زيبايی چاپ، نوع کاغذ و جلدسازی نسبت به کتاب های قبلی امتيازات فراوان داشتند. افرادی که در هر يک از گروه های درسی شرکت داشتند، از موجه ترين و شايسته ترين افراد متخصص و صاحبنظر آن زمان بودند.  
    ورود بهزاد به صحنه ی کتاب درسی    
    در شهريور 1320، نيروهای متفقين به کشور ما وارد شدند و آثار شوم جنگ در ايران ظاهر شد. بهای کالاها و خدمات افزايش يافت و درآمد دولت کم شد. چاپ و توزيع کتاب درسی وزارتی هم با اشکالات فراوان روبرو شد و اصولاتصدی امور بازرگانی به وسيله دولت مورد شک قرار گرفت و بسياری از کارها که در دست دولت بود، به بخش خصوصی منتقل شد. آزادی تاليف هم بحث گرم روز شد و رقابت علمی و آزادی چاپ و تاليف هم درخواست شد. وزارت فرهنگ هم که در انديشه کاهش مخارج و مسووليت های خود بود، تهيه و تاليف و چاپ و انتشار کتاب درسی را آزاد کرد.    
    هنگامی که آزادی تاليف عنوان شد، بسياری افراد و گروه ها به ميدان آمدند و اعلام آمادگی کردند. در اين ميان به چهره های اصيل فرهنگی برخورد می کنيم که خود را آماده خدمت کرده اند. از نخستين آنها می توان دکتر محمود بهزاد، استاد احمد آرام، پروفسور تقی فاطمی، اصغر نوروزيان، احمد رضاقلی زاده (ر.ن.ر)، رفيع زاده، ابوالقاسم قربانی، حسن صفاری، احمد بيرشک، جلال الدين همايی، محمد خوانساری، استاد علی نقی بهمنيار، نصرا... فلسفی، علی اصغر شميم و... را نام برد.    
    اين افراد که بعضا به صورت گروه درآمدند، نزديک يک ربع قرن به تاليف انواع کتاب های درسی و تجديدنظر در آنها مشغول بودند و آثار ماندنی از خود به يادگار گذاشتند. يکی از اين گروه ها، گروه علوم طبيعی شامل آقايان دکتر محمود بهزاد، صادق متين و دکتر علی زرگری بود که 11 جلد کتاب های اول تا ششم دبيرستان را تهيه و تاليف کردند.   
    مجموعه کتاب هايی که اين گروه نوشتند و تا سال 1352 همه آنها در کليه مدارس کشور تدريس می شد، عبارت بودند از: بهداشت، گياهشناسی، جانورشناسی، تشريح و فيزيولوژی جانوری و زمين شناسی. اين کتاب ها را سال ها در کتابفروشی و چاپخانه دانش چاپ و منتشر می کردند. نويسندگان اين گروه در مقدمه کتاب تشريح و فيزيولوژی گياهی نوشته بودند: & lt;آزادشدن تاليف کتب درسی از طرف وزارت فرهنگ که بايد آن را شکستن سد دانش و ادب گفت، نويسندگان اين کتاب را بر آن داشت که با استفاده از تجربيات چندين ساله خود دست به نگارش بزنند.& gt;   
    آزادی تاليف بسياری از افراد را به سوی تحقيق و کتابنويسی کشانيد و چهره های نامداری در اين قسمت ظاهر شدند و آثار ماندنی به وجود آوردند، اما چون راهنمايی و نظارتی در کار نبود، کم کم گروه هايی به ميدان آمدند که نه آن عشق گروه نخستين را داشتند و نه آن آگاهی و مهارت در نوشتن را. در نتيجه کار تاليف کتاب های درسی با مسائلی روبرو شد که بعضی از آنها چنين است:    
    1- به کاربردن اصطلاحات متفاوت به وسيله مولفين در انواع کتاب های يک ماده درسی.    
    2- نابرابری کيفيت و کميت کتاب هايی که در کلاس های مختلف برای يک دان درسی تدريس می شد.    
    3- گران بودن بهای کتاب های درسی با توجه به بالابودن تيراژ آنها.    
    4- عوض شدن کتاب درسی با جابه جاشدن معلمان، به طوری که گزارش هايی به بازرسی رسيده بود که در يک شهر دانش آموزان در يک سال، هفت بار کتاب عوض کرده اند.    
    5- دسته بندی های فرهنگی و تشکيل گروه هايی برای اعمال قدرت در فرهنگ کشور.    
    6- نرسيدن به موقع کتاب و ايجاد بازار سياه و بی دقتی در چاپ و اغلب اعمال مسائل سياسی در کتاب درسی.
     در مدت نزديک به 20 سال، کتاب های درسی آزاد شد. به اميد آنکه رقابت آزاد سبب اعتلای سطح کتاب های درسی شود، ليکن مسائل به وجود آمده انتقادات شديدی را برانگيخت، به طوری که دکتر امين رياحی در مقاله & lt;کتاب درسی& gt; نوشت: & lt;کتاب های درسی در ايران ملعبه دست عده ای ناشر سوداگر و مولف بی دقت و وزارت فرهنگ بی تصميم است.( & gt;ماهنامه آموزش و پرورش شماره 4، سال 1342)    
    مرحوم جلال آل احمد، مقاله & lt;بلبشوی کتاب های درسی& gt; را در همين زمينه منتشر کرد و از اوضاع آشفته کتاب درسی انتقاد کرد. دکتر پرويز خانلری، وزير فرهنگ درباره کتاب های درسی چنين گفت 244 شهريور 1342)    
    & lt;وضع کتاب های درسی ايران در سال های اخير از نظر ابتذال محتويات و تنوع بی حد و حصر و گرانی آنها و زدوبندها و سوءاستفاده هايی که در کارها بود، به جايی رسيد که می بايست تصميم های قاطعی به نفع مردم گرفته شود و آن فساد و هرج و مرج پايان يابد.& gt;
     اين تصميم قاطع در جلسه مورخه 18/12/1341 هيات وزيران به صورت تصويبنامه زير اعلام شد:    
    & lt;به منظور بهبود وضع کتب درسی دبستان ها و دبيرستان ها و تهيه متن کتاب هايی که متناسب با پيشرفت علم و فرهنگ و ارزانی بها و توزيع منظم باشد، هيات وزيران تصويب نمودند.   
    ماده 1- تاليف و تهيه کتاب های درسی دبستان و دبيرستان از اين تاريخ منحصرا برعهده وزارت فرهنگ (آموزش و پرورش کنونی) است.   
    ماده 2- برای تهيه متون اين کتاب ها هياتی در وزارت فرهنگ مرکب از عده ای از دبيران و استادان و ساير دانشمندان به تشخيص و دعوت وزارت مزبور تشکيل می گردد.    
    ماده 4- تا زمانی که متن تمام يا بعضی از کتاب های دبيرستانی از طرف هيات مذکور در ماده 2 تهيه نشده، وزارت فرهنگ می تواند از بين تاليفات موجود موقتا يک کتاب رابرای تدريس هر ماده درسی انتخاب کند و بر طبق مقررات اين تصويبنامه منتشر کند.    
    به دنبال اين تصويبنامه بود که سه کار اساسی زير صورت گرفت:    
    1- تشکيل شرکت سهامی طبع و نشر کتب درسی.    
    2- تشکيل 14 کميسيون با شرکت 63 نفر از استادان و دبيران کارآزموده برای انتخاب يک کتاب درسی برای هر ماده درسی.   
    3- تهيه اساسنامه سازمان کتاب های درسی ايران و به تصويب رساندن قانون آن. پس از مدتی اساسنامه اين سازمان تهيه و به تصويب رسيد. ماده يک و دو اين اساسنامه چنين است.    
    ماده 1- به منظور تاليف و تهيه متون کتاب های درسی مورد نياز دبستان ها و دبيرستان های کشور يک مرکز علمی به نام سازمان کتاب های درسی ايران تحت نظر وزارت فرهنگ طبق مقررات تاسيس می شود.    
    بر طبق مواد ديگر اين تصويبنامه سازمان علمی و غيرانتفاعی تشکيل می شود تا کتاب های ايران را & lt;با توجه به سنن مذهبی، علمی، فرهنگی و ملی و نيازمندی های حال و آينده کشور بر مبنای آخرين و صحيح ترين اطلاعات علمی و متناسب با اصول تعليم و تربيت و استعداد دانش آموزان در سال ها و مراحل مختلف تحصيل و رعايت نظم طبيعی و منطقی و همراه با تصاوير لازم آنان گردد و سادگی و روانی عبارات و هماهنگی اصطلاحات عملی و املای واحد صحيح و اصول نقطه گذاری در آنها ملحوظ گردد.& gt;    
    به دنبال اين اساسنامه مقدمات تشکيل سازمان کتاب های درسی ايران فراهم شد و سرانجام نخستين جلسه هيات امنای آن با شرکت آقايان دکتر پرويز ناتل خانلری، دکتر ضيايی، رضا اقصی، دکتر محمود بهزاد و پروفسور تقی فاطمی در 14/8/1343 تشکيل شد.    
    در اين جلسه آقای دکتر محمود بهزاد با پيشنهاد وزير فرهنگ و تصويب هيات دولت به مدت سه سال به رياست سازمان کتاب های درسی ايران منصوب شد.    
    سازمان کتاب های درسی ايران و مديريت کوشا، آگاه و با فرهنگ آن سبب شد که در همان سال اول تشکيل، نتيجه دهد و مشکلات کمبود کتاب های درسی از ميان برود.    
    & lt;سهولت و سرعت کار در امر توزيع و انتشار، کم نظير و درخور همه گونه ستايش و تقدير بود و بايد به يادداشت که هر کار درست که با نيت پاک و نيالوده و هوش و متانت آغاز کنيم، در تضمين و تامين صحت و سرعت کارهای فردا پايه اصلی و اساسی خواهد بود.   
    همتی که کارگزاران فرهنگ و دانشمندان بلندپايه و گران سنگ در فراهم کردن متن مهذب و مطلوب کتاب های درسی در کار کرده اند، شايسته هرگونه تحسين و تشويق و آفرين است که رنج برده اند و گنج آورده و خون خورده و مشک پرورده اند (ماهنامه آموزش و پرورش شماره 5، دوره 34 مهرماه 1343، ص 9)    
    دکتر محمود بهزاد، سازمان علمی کتاب های درسی ايران را تاسيس کرد. در اين سازمان افرادی به کار دعوت شدند که هر يک در کار خود متخصص و آگاه بودند، به آموزش و پرورش فرزندان کشور عشق می ورزيدند، دائما در حال نوسازی خويش و بهبود کار بودند و محيط کاری که در سازمان کتاب های درسی به وجود آوردند، فضای کار و سازندگی و عشق و اميد بود.    
    در اين سازمان علاوه بر هيات امنايی که هر يک از سرآمدان آموزش و پرورش کشور بودند، استادانی به کار مشغول شدند که در کار خود مهارت و تسلط کامل داشتند. بعضی از آنها عبارت بودند از: در علوم رياضی عبدالحسين مصحفی، غلامرضا عسجدی، حسين مجذوب، ميرزا جليلی، در علم شيمی احمد خواجه نصير طوسی، باقر مظفرزاده در علم فيزيک، رضا اقصی، هوشنگ شريف زاده در ادبيات فارسی، دکتر حسن انوری، دکتر رسول شايسته و اسماعيل روزبه در جغرافی و شادروان خليلی فر، اين عده بودند که تهيه و تاليف کتاب های درسی را در شروع کار برعهده گرفتند و مقدمات تغيير نظام آموزش و پرورش را که از سال 1345 شروع شد، فراهم کردند.    
    استاد دکتر محمود بهزاد بيش از آن که سه سال مدت مديريتش پايان يابد، از رياست سازمان کتاب های درسی ايران - که با همه وجود به آن عشق می ورزيدند و آن را ساخته بود، کناره گرفت، اما هرگز از کار ارزشمند خود که گسترش علم و انديشه های علمی و تعليم و تربيت دانش آموزان کشور بود، دست نکشيد.    
    دکتر بهزاد که در سال های 1341 به همراهی استاد فرزانه توران ميرهادی و مربی بزرگوار ثمينه باغچه بان و خاتم ايمن کتاب های جديد علوم سوم و چهارم ابتدايی را همراه راهنمای معلم آنها تاليف کرده و در آنها نهايت مهارت علم آموزی رابه کار برده بود، پس از کناره گيری از رياست سازمان کتاب های درسی، به کار جديدی دست زد و آن تاليف کتاب های علوم تجربی در دوره راهنمايی تحصيلی بود.    
    دوره راهنمايی، در نظام جديد آموزشی و پرورشی که از سال 1345 آغاز شد، به وجود آمد. پيش از 1345 مقاطع تحصيلی پيش از دانشگاه از دو مقطع ابتدايی 66 سال) و متوسطه 66 سال) بود، اما از آن پس به سه مقطع ابتدايی 55 سال)، راهنمايی 33 سال) و متوسطه 44 سال) تغيير يافت. اين تغيير فقط در مقطع تحصيلی نبود، بلکه برنامه، کتاب، روش آموزش و ارزشيابی را دربرگرفت و مخصوصا به آموزش علوم و فنون توجهی ويژه شد.
   محمود بهزاد با همکاری آقای احمد خواجه نصير طوسی و شادروان هوشنگ شريف زاده سه جلد کتاب علوم تجربی با سه جلد راهنمايی معلم برای سه کلاس دوره راهنمايی تاليف کردند که مشابه آنها در آموزش و پرورش کشور وجود نداشت. اين کتاب ها براساس فعاليت دانش آموز و به منظور رسيدن به تفکر علمی و آموختن مهارت های زندگی تاليف شده بود. ناگفته نماند معلمانی که اين کتاب ها را درست آموزش دهند، نداشتيم. ابزار کار فراهم نبود، تدريس کتاب ها با همان روش های سنتی مشکلاتی به بار آورد، ليکن تاليف اين کتاب ها توانست تحولی در تاليف کتاب های درسی علمی به وجود آورد و نوشته ها را از حالت سطحی به مفهومی و دقيق تبديل کند.    
    خلاصه آن که دکتر محمود بهزاد از راه تاليف کتاب های درسی و از راه تاسيس و مديريت سازمان کتاب های درسی ايران در آموزش و پرورش کشور بسيار موثر بود و توانست در ترويج علم و ارتقای سطح دانش کشور موفق و اثرگذار باشد. اين موفقيت را به ايشان تبريک می گوييم و اميد آن داريم که عمر پرثمرشان طولانی و آثار گرانقدرشان جاودانه بماند.