صادق صندوقی، نگارگر و تصويرگر کتاب‌های کودکان و کتاب‌های درسی، در سال 1325 در همدان به دنيا آمد. دوره‌ی متوسطه را در هنرستان هنرهای زيبا و آموزشکده‌ی هنر به پايان رساند و پس از آن در آموزش و پرورش به کار گرافيک و تصويرگری کتاب‌های درسی پرداخت. صندوقی در سال 1377 کار رسمی خود را در آموزش و پرورش به پايان رساند.

نخستين تجربه‌ی حرفه‌ای او، به تدارک تصويری از حماسه‌ی عاشورا در سال 1344 بازمی‌گردد که برای روی جلد مجله‌ی صبح امروز کار کرد. پس از اين، در سال‌های پايانی دهه‌ی 1350 به تصويرگری قصه‌های قرآنی پرداخت. به اين ترتيب، زمينه‌ی اصلی تصويرگری صندوقی، تصويرگری موضوع‌های دينی‌تاريخی شد.

ويژگی‌های تصويرگری

فعاليت‌های تصويرگری صندوقی را می‌توان بر اساس دوره‌ی تاريخی و کيفيت پرداختن به تصوير، در سه بخش بررسی کرد.

1. دوره‌ی تصويرهای تجربی. در اين دوره، تصويرگری صندوقی ويژگی‌های کار تجربی و اغلب غيرحرفه‌ای دارد. با آن که تلاش‌های نخستين او در کتاب‌هايی مانند "آزادی"، " تو نيکی می‌کن" و چند اثر ديگر، قابل ملاحظه است، اما هنوز از کار حرفه‌ای به دور است. برای مثال، در کتاب تو نيکی می‌کن، ويژگی بومی بودن با شخصيت پردازی و فضاسازی ايرانی همراه است و زندگی پرچالش ايرانی را مجسم می‌کند، اما دوری از عنصر خيال، اهميت دادن بيش از اندازه به عنصرهای فرعی و شلوغی فضا، اثر را از يک کار حرفه‌ای دور می‌کند.

پرداختن به نشانه‌های واقع‌گرايانه در کتاب "روباهی که فريب خورد"، توانايی طراحی فيگوراتيو و گاه قدرتمند صندوقی را نمايش می‌دهد. نشانه‌هايی که در دوره‌های بعدی فعاليت او، جای خود را به ويژگی‌ مسلط در پرداختن به زمينه‌های پرماجرا و پرتحرک تصويری می‌سپارد.

دوری از رنگ و پرداختن به صفحه آرايی‌های شتاب‌زده، در بيش‌تر کارهای اين دوره‌ی صندوقی ديده می شود. متن‌های غيرحرفه‌ای همراه با کتاب‌سازی‌های ساده‌انگارانه، بر فضای غيرحرفه‌ای کارهای صندوقی نيز افزوده است.

2. دوره‌ی تصويرهای تاريخی. نزديک 10 کتاب از کارهای تصويری صندوقی در زمينه‌ی تصويرگری کتاب‌های دينی‌تاريخی ويژه‌ی کودک و نوجوان است. او با گرايش هم‌زمان به نگارگری و طراحی شخصيت‌ها و فضاهای تاريخی، به آفرينش اثرهايی دست زد که به برخی از کارهای زمان زمانی و بهرام خائف نزديک می‌شوند. تصويرگری کتاب‌های "عدی بن حاتم"، "غديرخم"، و "سپاه فيل"، نمونه‌های تمام‌نمايی از ويژگی‌های دوره‌ی دوم کارهای صندوقی است.

در اين دوره، تصويرگری صندوقی تا اندازه‌ی زيادی دوگانه است. همچنان که در اين اثرهای او رگه‌های درخشانی از حرکت‌های گروه انسانی در ميان جنگ‌ها، گردهم‌آيی و مهاجرت‌ها با طراحی توانا، پيچيده و بدون رنگ همراه است، گاهی با نشانه‌هايی از شتاب‌زدگی، کم‌توجهی و کار غيرحرفه‌ای برخورد می‌کنيم که به نظر می‌رسد ادبيات غيرتخيلی و کم‌جان کتاب‌ها، در شکل‌گيری آن‌ها بی‌تاثير نبوده است.

رگه‌های پرقدرت طراحی در کارهای صندوقی نشان می‌دهد که او می‌توانست تا اندازه‌ی برجشته‌ترين تصويرگران فيگوراتيو، واقع‌گرا و تاريخ‌نگار، حرکت کند. او دوری از نشانه‌سازی‌های تصويری در کتاب‌های کودکان او، او را به نوعی پرکاری غيرضروری کشانده است. البته، اين پرکاری در تصويرگری برخی حرکت‌های تاريخی، بسيار گويا و کارساز است.

3. دوره‌ی تصويرهای کتاب درسی. استفاده از رنگ، شلوغی در عنصرهای تصويری، افزايش شخصيت‌های موجود در يک تصوير، کنار گذاشتن شتاب‌زدگی‌ها و ضعف‌های گذشته و قدرت بخشيدن به طراحی فيگوراتيو، از ويژگی‌های دوره‌ی پختگی تصويرگری صندوقی است.

در اين دوره، دامن زدن به نشانه‌های هيجان و حرکت با زاويه‌ی ديد سينمايی و برش‌های تکنيکی افزايش می‌يابد. گرايش به ساختارگرايی، که يادگار علاقه‌ی او به نگارگری است، توجه به عنصر ماجرا و کنش‌های پرماجرا همچنان او را از توجه به تخيل و سادگی بازداشته است. البته، اين ويژگی در همه‌ی متن‌های داستانی کتاب‌های تصويری او وجود دارد. اين گونه متن‌ها بيش‌تر به بازآفرينی روی‌دادهای تاريخی‌دينی اختصاص دارد، بدون آن‌ که به حس‌های درونی، رفتارهای زبانی و عنصرهای توصيفی در متن‌های آن‌ها اهميت داده شود.

علاقه‌ی صندوقی به هنرهای سنتی ايران گاه با آفرينش اثرهای دشوار، پرساخت و ساز و حتی شگفت‌انگيز انجاميده است که از حرکت‌های ريز و درشت سرشار است، به طوری که گاه می‌توان بخار دهان اسب‌های عرق کرده را در ميدان‌های نبرد، از ميان برق شمشيرهای اخته و چهره‌های خشمگين و گاه درد‌آلود حس کرد. اين ويژگی، به خصوص تصويرهايی که برای متن درسی تهيه کرده است، به چشم می‌خورد. چنين ساخت و سازهايی در کارهای تصويرگران موفق و پرکار در زمينه‌ی تصويرگری کتاب‌های غيرتخيلی، گکه گاه چنين ويژگی را طلب می‌کنند، کمياب است. شايد يک دليل آن، دشواری پرداختن به چنين ظرافت‌هايی باشد که تجربه‌ای طولانی می‌خواهد و صندوقی از آن بی‌بهره نبوده است.

کتاب‌شناسی برخی از تصويرگری‌های صندوقی

1. تيشه، بيشه، ريشه، نويسنده؟، تهران: انتشارات سبحان، 1356.

2. مار دورو، بازنويسی: ع. جعفری، تهران: مؤسسه انجام کتاب، 1360.

3. تو نيکی می‌کن و در دجله انداز، رضا شيرازی، تهران: پيام آزادی، 1361.

4. حجاج ثقفی: استاندار عبدالملک، عباس کيوان، مشهد: توس، 1364.

5. معاويه_ پسر ابوسفيان، عباس کيوان ، مشهد: توس، بی‌تا.

نمونه ی اول:

نمونه ی دوم:

نمونه ی سوم: