ميراث خبر: اسرائيلیها درسال 1357 در دشت قزوين روش آبياری کوزهای را ديدند و با استفاده از اين روش، آبياری قطرهای را ابداع کردند و توسعه دادند. جواد صفینژاد استاد مردم شناسی دانشکدهی علوم اجتماعی دانشگاه تهران در چهارمين جلسهی نمايش فيلم مردم نگارانه، از سلسله جلسههای نمايش فيلم انجمنانسان شناسی ايران، که يکشنبه 11 دی در سينما تک موزه هنرهای معاصر تهران برگزار شد، سخن گفت. در اين جلسه فيلم مستند " آبياری سنتی" به کارگردانی محمد رضا مقدسيان نمايش داده شد که چگونگي بهرهگيری از قنات، شيوهی لايروبی از قنات و به ويژه سازمان اجتماعی حاکم بر قنات را در منطقهی خور و بيابانک مورد بررسی و تحليل قرار داده است. اين فيلم نشان می دهد شرايط اقليمی حاکم بر ايران و محدوديت منابع آبی ايران به ويژه در کوير، ايرانيان را به سمت استفاده از شيوه های منحصر بفرد آبياری –قنات - هدايت کرده است. بر اساس آنچه در فيلم نشان داده شد و مورد تاکيد قرار گرفت، کويرنشينان ايران با ابداع قنات راه زراعت و آبادی در کوير را يافتهاند. مادر چاه قنات را در کوهپايه حفر می کنند و راه آب زيرزمينی قنات،ُ آب شيرين را بی آنکه فرصتی برای حل نمک بيابد به حاشيه کوير میرساند. يعنی جايی که هزاران سال سيلابهای تند وسريع خاک کوهها و کوهپايهها را در آن رسوب داده است. اين رسوبات صرف نظر از شوری برای کشاورزی مناسب است. جواد صفینژاد در بارهی برخی ويژگیهای منحصر به فرد آبياری سنتی ايران و پيشينهی تاريخی و درخشان اين نوع آبياری در نقاط مختلف کشور به نکتههای قابل توجهی اشاره کرد. «قناتی در جنوب ميمهی اصفهان وجود دارد که در داخل قنات در 16 متری عمق زمين سدی به ارتفاع 9 متر ساخته شده که آب زير زمينی را ذخيره میکند.تمام مسير قنات طبق مشاهده خود وی در سنگ تراشيده شده و در زير زمين جاده به دو مسير تقسيم می شود يک مسير به پشت سد می رود و مسير ديگر به قسمت جلوی سد هدايت می شود. به گفته وی باستان شناسان از بررسی نحوه سنگ چينی ديوارها، تشخيص داده اند که نحوه سنگ چينی متعلق به عصر هخامنشيان است. وی در پاسخ به اين پرسش که آيا در دوره کنونی که شيوههاي نوين آبياری وجود دارند، استفاده از قنات به عنوان يک شيوه آبياری منطقی است يا خير، پاسخ داد: ُهنگامی که باران میبارد آب باران به عمق می رود تا جايی که ديگر خاک اجازهی نفوذ بيشتر نمیدهد میماند و سفره زيرزمينی تشکيل میشود. هنر ايرانيان در اين بوده که شيوههای منحصر بفرد و بديعی را شناختهاند و مورد استفاده قرار داده اند تا بتوانند از اين سفرههای زيرزميني بيشترين استفاده را بکنند. در جاهايی که زمين شيب طبيعی داشت از اين شيب استفاده میکردند و آب را به سطح زمين می آوردند. نکته اصلی اهميت قنات در اين جا نهفته است که در کوير گاه 5 سال يکبار هم باران نمیآيد تا بشود با شيوههای جديد از آبها و سفرهای زيرزمينی استفاده کرد. چون در چنين مناطقی سفره زير وجود ندارد. صفینژاد آبياری کوزهای يکی ديگر از نوآوریهای ايرانيان میداند. بر اساس اين روش، که برای کشت صيفیجات مناسب است، کوزهها را پر از آب میکردند و در يک رديف قرار میدادند. سپس در نزديکی کوزهها دانههای صيفیجات را میکاشتند و کود کمی هم میريختند و دانهها از آب کوزهها سيرآب میشدند و رشد میکردند. به گفته وی در سالهاي پيش از 1357، اسرائيلیها در دشت قزوين اين روش را آموختند و با استفاده از اين روش، آبياری قطرهای را ابداع کردند و توسعه دادند.
متن کامل اين خبر را در پايگاه ميراث خبر بخوانيد |