نزديک 3 هزار سال پيش، کشاورزانی باهوش و نوآور دريافتند که با کندن تونل‌های زيرزمينی می‌توانند جريان آب را به کشت‌زارهايشان افزايش دهند. آن تونل‌ها، که کاريز يا قنات ناميده می‌شوند، با شيب ملايم از دامنه‌ی کوه، يعنی سرچشمه‌ی آب، تا دهانه‌ی کاريز در کشتزارها کشيده شده بودند. همين نوآوری بود که آب لازم برای امپراتوری پارس‌ها را فراهم می‌کرد.

فرد پيرس(Fred Pearce) در کتاب برجسته‌ی خود با عنوان نگهبانان بهار(Keepers of the Spring)، فناوری قنات را اين گونه معرفی کرده است:"يکی از بزرگترين طرح‌های مهندسی که روی کره‌ی زمين انجام شده است و از نظر مهندسی می‌توان آن را با اهرام مصر برابر دانست." آن گونه که فرد در کتاب خود آورده است، اين فناوری در سراسر امپراتوری پارس‌ها گسترش يافت و حتی به اسپانيا رسيد. هم اکنون نزديک 40 هزار قنات در ايران امروزی وجود دارد که می‌توانند هشت برابر رود نيل آب فراهم می‌کنند.

امروزه، کارشناسان آب برای فراهم کردن آب مورد نياز جمعيت رو به افزايش و کشتزارهای تشنه، از طرح‌های بزرگ آب‌رسانی پشتيبانی می‌کنندکه دگرگونی‌هايی ماندگار در طبيعت به وجود می‌آورند؛ با وجودی که می‌دانند چه آسيب‌های زيست‌محيطی و انسانی گسترده‌ای دارند. درياچه‌ی آرال که زمانی بين ازبکستان و قزاقستان وجود داشت، نمونه‌ی خوبی برای پی‌آمدهای فاجعه‌آميزی است که اين گونه طرح‌ها در پی داشته‌اند؛ رودخانه‌هايی که که به اين درياچه می‌ريختند به سوی کشت‌زارهای پنبه منحرف شدند. در نتيجه، بيش از نيمی از درياچه از دست رفت و فقط شوره‌زار پهناوری برجای ماند. در کنار آسيب‌های اقتصادی و زيست‌محيطی اين دگرگونی، بايد دانست که وقتی باد بر اين شوره‌زار می‌وزد، مقدار زيادی شوره‌ با خود می‌برد که آسيب زيادی به سلامتی مردم زده‌ است. با وجود اين، چين و هندوستان برنامه‌هايی برای منحرف کردن مقدار زيادی از آب رودخانه‌هايی که طول و عرض کشورشان را می‌پيمايند، در دست دارند تا به نياز جمعيت در حال رشدشان پاسخ دهند.

به نظر فرد پيرس، نويسنده‌ی کتاب نگهبانان بهار، که در 14 سال گذشته از طرح‌های آب‌رسانی در 54 کشور جهان بازديد کرده است، اين طرح‌های بزرگ و فناوری‌های امروزی نتوانسته‌اند از دشواری‌ها ما در راه فراهم کردن آب مورد نياز جمعيت در حال رشد بکاهند. او به اين نتيجه رسيده است که ما بايد از آب‌شناسان باستانی بيشتر بياموزيم. آن‌ها از دانش منطقه‌ای بهر‌ه‌مند بودند و طرح‌هايی را اجرا می‌کردند که با منطقه‌ی آن‌ها سازگار بود. آن‌ها توانسته بودند جريان پايداری از آب را با کمترين آسيب به طبيعت فراهم کنند که به تمدن‌های گذشته امکان ‌داده بود بيابان‌هايی مانند آريزونا و صحرای آفريقا را سرسبز کنند.

فرد پيرس يادآور می‌شود که امروزه 2 ميليارد نفر بدون آب تمييز و فاضلاب زندگی می‌کنند و به ما وابسته‌اند تا برای آن‌ها تصميم درستی بگيريم. او راه حل را در فناوری‌ها نو نمی‌داند، بلکه بر اين باور است که بايد روش‌های باستانی را بازسازی کنيم و بهبود ببخشيم، از آب بهتر بهره‌برداری کنيم و درک خود را از آب‌شناسی منطقه‌ای افزايش دهيم.

منبع:

Peter de Groot, Keepers of the Spring: Reclaiming Our Water in an Age of Globalization. NewScientist, 19 March 2005

مشخصات کتاب در پايگاه آمازون