چه چيزي انسان را از ساير جانوران باهوش‌تر مي‌سازد؟ جواب اين پرسش مغز ما است. مغز ما از بزرگترين مغزهاي جانداران است. اما تنها بزرگي اندازه مغز باعث باهوشي نمي‌شود. نهنگ‌ها و فيل‌ها مغزهاي بزرگتري دارند اما آن‌ها از عهده يك آزمون هوش ساده هم بر نمي‌آيند!

اندازه نسبي مغز از اهميت بيشتري برخوردار است. مغز انسان حدود 35/1 كيلوگرم وزن دارد و حدود 2% وزن بدن را تشكيل مي‌دهد. بزرگترين مغز جهان به نهنگ‌ها تعلق دارد كه 9 كيلوگرم وزن دارد، اما تنها 02/0 درصد از وزن جانور را به خود اختصاص مي‌دهد. بيشتر فعاليت مغزي اين جانوران به هماهنگ ساختن كار ماهيچه‌ها معطوف است و بخش كمتري از آن بر فعاليت‌هاي مرموز عقل و تفكر اختصاص يافته است. علاوه بر وزن نسبي مغز، اندازه مخ و ميزان چين‌خوردگي سطح آن كه حاكي از پيچيدگي دروني آن است نيز در ميزان هوش موثر است. مخ ما نسبت به ساير جانوران بزرگتر است.

اگر چه مغز ما پيچيده‌ترين مغز است، اما ساده‌ترين جانوران نيز مي‌توانند كارهاي شگفت‌انگيزي انجام دهند. هر جانوري با غرائزي به دنيا مي‌آيد. غرائز چيزهايي هستند كه به طور خودكار مي‌توانند انجام گيرند. بسياري ازجانوران تنها با غرائز مي‌توانند به زندگي خود ادامه دهند. اما بعضي مي‌توانند با استفاده از مغزشان مهارت‌هايي را نيز بياموزند.

زنبورهاي عسل مغز بسيار كوچكي دارند كه وزن آن كمتر از 01/0 گرم است. اما همين مغز كوچك مي‌تواند اطلاعات پيچيده را فرا گيرد. اين زنبورها مي‌توانند بياموزند كه كدام گل ها بهترين شهد را دارند و چه زماني بهترين موقع براي سرزدن به آنهاست.

زنبورهاي عسل مي‌توانند اطلاعاتي را كه فرا گرفته‌اند به ساير زنبورها منتقل سازند. وقتي زنبوري قطعه‌اي مملو از گل‌هاي خوش شهد را مي‌بيند به كندو باز مي‌گردد و با رقص ويژه‌اي زنبورهاي ديگر را از وجود گل‌هاي شهد دار مطلع مي‌سازد.

بسياري از جانوران ذخيره غذاي خود را براي زمستان مخفي مي‌كنند. اما اگر آنها نتوانند دوباره آنها را پيدا كنند بايد در زمستان با گرسنگي پنجه نرم كنند. پرنده‌اي فندق شكن به نام كلارك از حافظه بسيار خوبي برخوردار است. او دانه‌هاي كاج را در بيش از هزار جاي مختلف ذخيره مي‌كند و مي‌تواند دوباره آنها را پيدا كند! انسان از عهده چنين كاري بر نمي‌آيد. مغز ميمون‌ها و انسان ريخت‌ها به مغز ما شباهت دارد. چهار نوع انسان ريخت وجود دارد كه به تناسب جثه عبارتند از: ژيبون، شمپانزه، اورانگوتان و گوريل. ژيبون (كه چند نوع دارد) به طور متوسط كمتر از يك متر بلندي و حدود 10 تا 15 كيلوگرم وزن دارد. گرچه دم ندارد ولي دستهايش به قدري دراز است كه روي شاخه‌ها از اين دست به آن دست حركت مي كند. ژيبون با داشتن جثه كوچك و احتياج زيادي كه به دست و پاي خود دارد تعجبي ندارد اگر كم هوش‌ترين انسان ريخت‌ها است.

سه نوع انسان ريخت ديگر كه به جثه آدمي يا از آن بزرگ‌ترند به انسان ريخت‌هاي بزرگ معروف هستند. وزن مغز اورانگوتان 340 گرم، وزن مغز شمپانزه 380 و وزن مغز گوريل 540 گرم است. از ميان اين سه نوع انسان ريخت شمپانزه باهوش‌تر به نظر مي‌آيد، زيرا وزن زياد مغز گوريل به وسيله جثه بزرگش خنثي شده است. دانشمندان توانسته‌اند به شامپانزه‌ها بعضي از آداب معاشرت انسان‌ها را بياموزند. بعضي از شامپانزه‌هاي تعليم ديده مي‌توانند مسائل رياضي ساده را حل كنند.

ميمون‌ها و انسان‌ريخت‌ها مانند ما زندگي اجتماعي دارند . آنها نه تنها به غذا و دفاع از خود نياز دارند بلكه به با هم بودن نيز نيازمندند. به يك نمونه از فعاليت‌هاي هوشمندانه آنها توجه كنيد.

شامپانزه ماده مغزش را به كارگرفته بود تا اوضاع را بسنجد. او دريافته بود كه شامپانزه نر بر او غالب مي‌شود و اين به مفهوم از دست دادن موزها بود. وقتي هم كه مچش باز شد، او مي‌دانست كه براي اجتناب از درگيري بايد موزها را به ديگري واگذارد. جانوران اندكي مي‌توانند اين طور موقعيت سنجي كنند. اگر شما به جاي شامپانزه بوديد چه مي‌كرديد؟

بازگشت به مقاله اصلي