Home Home Information Contact Site Map Library
English Site
Encyclopedia
بخش‌هاي اصلي
حرف الف::
حرف ب::
حرف پ::
حرف ت::
حرف ث::
حرف ج::
حرف ح::
حرف خ::
حرف چ::
حرف د::
حرف ذ::
حرف ر::
حرف ز::
حرف ژ::
حرف س::
حرف ش::
حرف ص::
حرف ض::
حرف ط::
حرف ظ::
حرف ع::
حرف غ::
حرف ف::
حرف ق::
حرف ک::
حرف گ::
حرف ل::
حرف م::
حرف ن::
حرف و::
حرف ه::
حرف ی::
صفحه اصلی::
::
جستجو در پايگاه

جستجوی پیشرفته
دريافت اطلاعات پايگاه
نشانی پست الکترونیک خود را برای دریافت اطلاعات و اخبار پایگاه، در کادر زیر وارد کنید.
آخرين مطالب بخش
:: قربانی، ابوالقاسم
:: تقی‌زاده، حسن
:: ابرلن، شارل
:: علمی‌غروی، حميده‌
:: افشار، ايرج
آخرين مطالب ساير بخش‌ها
:: ترويج علم با دانش‌نامه‌های الکترونيکی
:: کتاب‌های اخترشناسی و فضا منتشر شد
:: پژوهشگر تاريخ علم چه کار می کند؟
:: ريش دراز
:: بزمجه: يادگار دايناسورها
:: يوسف ثبوتی: بنيان‌گذار نخستين رصدخانه‌ی پژوهشی ايران
:: سرشت علم و جايگاه آن در استانداردهای آموزش علوم
:: سرگذشت کتاب مرجع در ايران
:: دو خدای بی‌مصرف
:: اميراعلم و بهداشت در ايران
پيرامون دانش‌نامه

دانش‌نامه‌ى جزيره  مي‌خواهد بزرگ‌ترين گنجينه‌ى دانش را به زبان فارسى با نگاه ويژه به تمدن ايرانى فراهم کند. اکنون تنها چند مقاله براى آزمايش منتشر شده است که به زودى بر شمار آن‌ها افزوده مي‌شود. راهنمايي‌هاى کاربران گرامى را بسيار سودمند مي‌دانيم. پيام خود را بفرستيد

:: ابن بطوطه : ابن بطوطه ::
 | تاریخ ارسال: 12/4/1385 | نویسنده: آقاي حسن سالاری | 

ابن‌بطوطه، جهانگرد مسلمان، در سال 703 هجری در شهر طنجه، اکنون درمراکش، به دنيا آمد. او در آغاز جوانی سفری را برای زيارت خانه‌ی خدا در مکه آغاز کرد و پس از آن که بخش زيادی از آسيا را تا چين زير پا گذاشت، در سال 750 هجری به فاس در مراکش بازگشت و گزارش سفرهايش را به ابن‌جزی، دانشمند اندلسی و نديم سلطان فاس، بازگفت و ابن‌جزی آن‌ها را به نگارش در آورد. اين کتاب ما را با وضعيت فرهنگی، اقتصادی و سياسی سرزمين‌ها‌ی اسلامي پس از فروکش کردن يورش مغول‌ها آشنا می‌کند.

زندگی‌نامه

ابوعبدالله محمد بن عبدالله بن محمد بن ابراهيم بن يوسف طنجی، در 17 رجب سال 703 هجری در شهر طنجه، اکنون درمراکش، به دنيا آمد. خانواده‌ی ابن‌بطوطه از فقيهان مالکی طنجه به شمار می‌آمدند و خود او نيز آموزش‌هايی در اين زمينه ديده بود. او هنگامی که تنها 22 سال داشت در 2 رجب سال 725 هجری سفری خود را برای به جا آوردن مراسم حج و زيارت آرامگاه پيامبر اسلام آغاز کرد و در آن زمان گمان نمی‌برد که پس از 25 سال جهانگردی به زادگاهش بازگردد.

نخست از شمال آفريقا روی به مصر کرد و از آن‌جا به فلسطين، بيروت، طرابلس، حلب و دمشق در سوريه و سرانجام عربستان رفت. او پس از زيارت خانه‌ی خدا و مدينه به نجف در عراق رفت و حرم حضرت علی(ع) را زيارات کرد. سپس از راه بصره به ايران وارد شد و از شهرهای آبادان، ماهشهر و شوشتر ديدن کرد و به اصفهان و شيراز نيز سفر کرد. سپس از راه کازرون به عراق بازگشت و پس از گذر از کربلا برای بار دوم به بغداد رفت. سپس به تبريز رفت و برای بار سوم به بغداد بازگشت و بار ديگر به مکه رفت و زمانی را در آن‌جا ماند.

ابن‌بطوطه از مکه به ساحل شرقی آفريقا، يمن، عدن و مگاديشو رفت و با گذر از دريای عمانبه جزيره‌ی هرمز در خليج فارس رسيد. آن‌گاه به لارستان فارس، جزيره‌ی کيش و بحرين رفت و سپس به مکه بازگشت. سپس به آناطولی گان نهاد و به زيارت آرامگاه مولانا در شهر قونيه رفت و از آن‌جا به جنوب روسيه تا ساحل کريمه سفر کرد. او پس از رفتن به قسطنطنيه راهی خوارزم، بخارا، سمرقند، هرات، طوس، مشهد، سرخس، تربت حيدريه، نيشابور، بسطام، غزنه و کابل شد و سپس به شبه‌قاره‌ی هندوستان گام نهاد.

ابن‌بطوطه هفت سال در هند ماند و مورد توجه دربار دهلی بود. او که نخستين‌بار در سفرش از مراکش به مصر به قضاوت پرداخت، از جايگاه پدران خود در قضاوت برای سلطان هند سخن گفت و در هندوستان به جايگاه قضاوت نشست. او زمانی نيز به عنوان سفير سلطان هند به دربار امپراتور چين فرستاده شد، اما گرفتار راهزنان و توفان شد و نتواست کاری را که به او واگذار شده بود به درستی انجام دهد. از اين رو، پيش فرمان‌ورای مستقل مالابار رفت و سپس به جزيره‌های مالديو سفر کرد. در آن‌جا بيش از يک سال و نيم بر جايگاه قضاوت نشست، اما چون در نظر وزير اعظم خطرناک آمد، از آن‌جا به سيلان گريخت و به زيارت جايگاه حضرت آدم(ع) در آن‌جا شتافت.

ابن‌بطوطه از راه دريا به هرمز بازگشت و از راه ايران به عراق رفت و سپس با کشتی به جده رسيد و در 22 شعبان 749 قمری برای چهارمين بار به زيارت خانه‌ی خدا شتافت. سپس زمانی را در فلسطين و تونس گذراند و سرانجام به طنجه بازگشت. اما بيش از سه ماه نگذشت که به اندلس(اسپانيا) رفت و با ابن‌جزی، نويسنده‌ی گزارش‌های سفرنامه‌اش، آشنا شد. او پس از سفری به آفريقای مرکزی به فاس رفت و پس از بيش از 20 سال زندگی در آن‌جا سرانجام در همان شهر به سال 779 قمری ديده از جهان فروبست.

ابن‌بطوطه دانشمندی پژوهشگر يا عالم دينی برجسته و شناخته شده‌ای نبود، اما سفرهای دراز به شهرهای گوناگون فرصتی فراهم آورد که از درس دانشمندان و بزرگانی که بر سر راهش بودند، بهره‌مند شود. او در دمشق، بغداد و شيراز از درس بزرگان آن زمان بهره ‌برد و در زمان ماندگار شدن در مکه، که مهم‌ترين مرکز دينی مسلمانان بود، نيز بر دانسته‌های دينی خود افزود. در آن زمان بزرگان و دانشمندان دينی هنگام حج در مکه گرد هم می‌آمدند و پس از پايان گرفتن آيين‌های حج چند سالی را در آن شهر می‌ماندند و از فضای معنوی آن بهره‌مند می‌شدند.

آشنايی ابن‌بطوطه با دانشمندان و بزرگان دينی بسيار سودمند بود و چنان شد که آن جوان ناشناس کم‌کم در نظر بزرگان و فرمان‌روايان شناخته شود، از آنان صله دريافت ‌کند و از اين راه هزينه‌ی سفرهای خود را فراهم ‌آورد. برخی از آن فرمان‌روايان کنيزهايی نيز به او بخشيده بودند که در جای جای سفرنامه از آن‌ها ياد می‌کند. او طی سفر چند بار ازدواج کرد و در سفرنامه‌ی خود پيوسته از زن‌ها و کنيزهايی که همراه او بودند سخن می‌گويد و به فرزندانی اشاره می‌کند که از آن زنان يافته است، فرزندانی که او هرگز بار ديگر آنان را نديده است.

سال‌شمار زندگی

703 قمری: به روز دوشنبه 17 رجب در شهر طنجه در مراکش به دنيا آمد.

725 قمری: روز دوم ماه رجب، سفر خود را برای زيارت خانه‌ی خدا در مکه آغاز کرد.

756 قمری: کار نگارش سفرنامه‌ی ابن‌بطوطه به کوشش ابن‌جزی به پايان رسيد.

779 قمری: ابن‌بطوطه در شهر فاس در مراکش چشم از جهان فروبست.

.......(کامل نيست)

سفرنامه‌ی ابن‌بطوطه

سفرنامه‌ی ابن بطوطه با آن که از اطلاعت شخصی سرشار است، اما هدف از نگارش آن روشنگری خوانده بوده است. او می‌خواسته از راه بيان کردن چيزها و کارهای شگفت‌انگيزی که به چشم خود ديده است. او از سفرنامه‌ی او به آداب و روسوم مردمان سرزمين‌ها گوناگون آشنا می‌شويم. سفرنامه‌ی او از دو نظر بر ديگر سفرنامه‌های مسلمانان برتری دارد:

نخست اين که دامنه‌ی سفر‌های ابن‌بوطه بسيار گسترده‌تر است که مصر، سوريه، عربستان، عراق، بخش زيادی از ايران، يمن، عمان، بخش‌هايی از ورارودان(ماوراءالنهر)، افغانستان، پاکستان، هندوستان، بخش‌هايی از چين، بخش‌هايی از روسيه، جزيره‌های مالديو، جزيره‌های اندونزی، اسپانيا و نيجريه را در بر می‌گيرد و شايد هيچ جهانگردی به اندازه‌ی او سفر نکرده باشد. نوشته‌های او پيرامون جزيره‌های مالديو، روسيه‌ی جنوبی و به‌ويژه آفريقا اهميت بيش‌تری دارد، چرا که او تنها نويسنده‌ی است که در آن زمان پيرامون اين سرزمين‌ها اطلاعات درستی فراهم آورده است.

دوم، سفرنامه ی ابن‌بطوطه آينه‌ای از آداب و آيين‌ها، وضعيت اقتصادی، اجتماعی و سياسی سرزمين‌های گوناگون، به‌ويژه سرزمين‌های اسلامی است. او تصوير زنده از مردمان سرزمين‌های اسلامی در زمانی عرضه می‌کند که اين سرزمين‌ها يورش مغول‌ها را از سر گذرانده‌اند و جای شگفتی است که هنوز هم از آبادانی شهرهای اسلامی سخن می‌گويد. گزارش‌های او به صداقت کم‌مانندی همراه است و از خوب و بد مردمان و آيين‌ها و باورهای آنان می‌گويد و البته هر جا که چيزی را نمی‌پسندند، ناخشنودی خود را نيز بيان می‌کند.

هنوز هيچ مدرکی در دست نداريم که ابن‌بطوطه طی سفرهايش ياداشت برداری می‌کرده است و تنها می‌دانيم که پس از پايان گرفتن سفرهايش ديده‌ها و شنيده‌هايش را برای ابن‌جزی بازگوی کرده و او آن‌ها را به نگارش در آورده است. اگر بپذيريم که او تنها به نيروی حافظه‌ی خود وابسته بوده است، جای شگفتی است که اين همه‌ی داده و اطلاعات درست را چگونه طی 25 سال سفر در ذهن خود نگه داشته است. او نام بسياری از مردمان، از فرمان‌روايان و دانشمندان گرفته تا مردمان عادی، را به درستی در سفرنامه‌ی خود آورده است و تنها در يک جای سفرنامه‌ی خود اشاره می‌کند که از برخی سنگ‌نوشته‌های آرام‌گاه‌های دانشمندان بخارا ياداشت‌هايی برداشته است که آن هم طی سفر از بين رفته است.

سفرنامه‌ی ابن‌بطوطه مهم‌ترين منبع اطلاعات تاريخی پيرامون سرزمين‌های اسلامی در نيمه‌ی نخست سده‌ی هشتم هجری است. اين کتاب ما را با وضعيت فرهنگی، اقتصادی و سياسی آن سرزمين‌ها در روزگار بين يورش مغولان و يورش تيمور، يعنی هنگامی که امپراتوری اسلامی فروپاشيده، آشنا می‌کند. در اين دوران مردم وضعيت اقتصادی مناسبی ندارند، اما بيش‌تر آن‌ها از داشته‌های خود خشنودند و گرايش‌های زاهدانه زمينه‌ساز چنين خشنودی‌هايی شده‌اند. خود ابن‌بطوطه نيز شيفته‌ی زاهدان و پيران طريقت است و گاهی مسافرت او تنها برای زيارت يکی از آنان است.

در اين زمان جنبش صوفی‌گری در جای‌جای سرزمين‌های اسلامی در اوج خود است و خانقاه‌ها، رباط‌ها و زاويه‌ها در اوج شکوفايی‌اند و بازار ورد و رياضت و مکاشفه بسيار گرم است. در همين زمان است که مدرسه‌های و آموزشگاه‌هايی که تمدن اسلامی را پی‌ريزی کرده بودند، از هم پاشيده و رو به ويرانی هستند و بخارا، که روزی همايشگاه انديشمندان بود، چنان آسيبی از تاتارها ديده است که به بيان ابن‌بوطوطه "مساجد و مدارس و بازارهای آن ويران و مردمش به خاک مزلت نشسته‌اند و امروز در اين شهر کسی نيست که نصيبی از علم و يا عنايتی به آن داشته باشد."

.......(کامل نيست)

ابن‌بطوطه و زنان

ابن‌بطوطه گرايش زيادی به زنان داشته است و در جای‌جای سفرنامه‌ی خود به توصيف زنان زيبا می‌پردازد. شايد هيچ نويسنده‌ی شرقی به اندازه‌ی او از زنان کشورهای گوناگون سخن نگفته باشد. از شهر مکه تا شيراز و هندوستان و مالابار و جزيره‌های مالديو و چين و آفريقای مرکزی هر جا که رفته وصف دقيقی از زنان آن‌جا آورده و از خوشگلی و شيوه‌ی لباس پوشيدن و شوهرداری و توان جنسی آنان سخن رانده است. گذری بر آن‌چه که او پيرامون زنان نوشته است، ما را تا اندازه‌ای با وضعيت زنان در کشورهای اسلامی در آن روزگار آشنا می‌کند.

.......(کامل نيست)

ابن‌بطوطه و ايرانيان

هر چند ابن‌بطوطه بخش‌های بزرگی از نواحی مرکزی و شمالی ايران را نديده و در بخش‌هايی هم که سفر کرده است، چندان نمانده است، باز هم اطلاعات ارزمشندی از ايران به دست می‌دهد. هم‌چنين، از لابه‌لای سفرنامه‌ی او می‌توان به نفوذ عناصر ايرانی در سرتاسر جهان اسلام پی برد. هنگامی که همگام به او در سفرنامه اش سفر می‌کنيم، همه جا با نام ايران و ايرانی رو به رو می‌شويم. بزرگان عرفان که بر قلب‌های مردم فرمان می‌رانند از مصر تا هندوستان بيش‌تر ايرانی هستند و پيوسته همراه با نام دانشمندان، فقيهان و سخنوران بزرگ آن دوران نسبت طبری، اصفهانی، تبريزی يا شيرازی به گوش می‌رسد. زبان فارسی زبان رسمی دربار هندوستان است. پيروان مولانا در آسيای ميانه با شعرهای او به سماع می‌پردازند. هنوز نيم سده از وفات سعدی نگذشته که سرود خنياگران چينی از شعر تر اوست. در اين يک سده‌ای که از يورش مغول‌ها گذشته، ايرانيان با فرهنگ خود بر آنان چيره شده‌اند و حتی در شمال چين نيز کارهای اصلی به دست ايرانيان افتاده است. جانشينان چنگيز به اسلام روی آورده‌اند.

.......(کامل نيست)

ابن‌بطوطه در نگاه انديشمندان

سفرنامه‌ی ابن‌بطوطه تا سال‌ها اخير در سرزمين‌های اسلامی چندان شناخته شده نبود و تنها چند نويسنده، از جمله ابن‌خلدون، مقری و ابن‌خطيب از او نام برده‌اند. درواقع، ما ابن‌بطوطه را از زمانی ‌شناختيم که جهان‌گردان و خاورشناسان غربی به نسخه‌هايی از کتاب او دست يافتند. کوشش‌های جهانگردانی مانند زتسن و بوکهارت در سال‌های پايانی سده‌ی هيجدهم ميلادی و سپس پژوهش‌های خاورشناسانی مانند کوزه‌گارت آلمانی در سده‌ی نوزدهم ميلادی، باعث شد او در غرب و سپس شرق شناخته شود. سرانجام پژوهشگران فرانسوی نسخه‌ی کامل سفرنامه‌ی او را با ترجمه‌ی فرانسوی بين سال‌های 1858-1853 در 4 جلد منتشر کردند. ترجمه‌ی فارسی اين سفرنامه را محمدعلی موحد از روی متن فرانسوی انجام داده است.

.......(کامل نيست)


منبع:

1. سفرنامه‌ی ابن‌بطوطه. ترجمه‌ی محمدعلی موحد. انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ سوم، 1361

2. ابن‌‌بطوطه(از مقاله‌های دانش‌نامه‌ی ايران و اسلام، به کوشش احسان يارشاطر). بنگاه ترجمه و نشر کتاب،1354 

3. گروه جغرافيا. ابن‌بطوطه(از مجموعه مقاله‌های دايره‌المعارف بزرگ اسلامی، به کوشش سيدکاظم بجنوردی)، انتشارات دايره‌المعارف بزرگ اسلامی، 1369

4. روزنتال، فرانز. ابن‌بطوطه. ترجمه‌ی حسين معصومی همدانی(از مقاله‌هاي زندگی‌نامه‌ی علمی دانشوران، به کوشش احمد بيرشک). انتشارات علمی و فرهنگی، 1375

5. مصاحب، غلامحسين. مقاله‌ی ابوريحان بيرونی، دايره‌المعارف فارسی. انتشارات فرانکلين، 1345

 


حق هر گونه نشر کاغذی و الکترونيک اين مقاله، برای جزيره‌ی دانش محفوظ است.

اين مقاله هنوز در دست نگارش است  

دفعات مشاهده: 9771 بار   |   دفعات چاپ: 1969 بار   |   دفعات ارسال به دیگران: 479 بار   |   5 نظر

کد امنیتی را در کادر بنویسید >
   
سایر مطالب این بخش سایر مطالب این بخش نسخه قابل چاپ نسخه قابل چاپ ارسال به دوستان ارسال به دوستان
نظرات کاربران
نظر ارسال شده توسط Anonymous در تاریخ 2/12/1385
دم شما گرم خيلي سايت خوبيه
نظر ارسال شده توسط amir.easy در تاریخ 5/12/1389
خیلی خیلی جالب بود از این حرکت علمی تقدیر می کنم . امیدوار پیوسته و تا ابد ادامه داشته باشه ..
نظر ارسال شده توسط نام يا پست الكترونيك در تاریخ 11/7/1390
بسیار خوب بود موفق باشید.
نظر ارسال شده توسط نام يا پست الكترونيك در تاریخ 26/9/1390
با تشکر لطفا مقالات بیشتری در مورد ابن بطوطه بیاورید - حسین ملایی
نظر ارسال شده توسط نام يا پست الكترونيك در تاریخ 27/4/1393
لذت بردم
Encyclopedia
Static site map - Persian site map - English site map - Created in 0.307 seconds with 831 queries by AWT YEKTAWEB 2.5.2.7