Home Home Information Contact Site Map Library English Site
بخش‌های اصلی
ورودی کارگاه::
جمله‌نویسی::
پاراگراف‌نویسی::
یادداشت‌ کوتاه::
مقاله‌نویسی::
نوشتن کتاب::
درباره‌ی نوشتن::
نوشته‌های ماندگار::
::
جستجو در پایگاه

جستجوی پیشرفته
دریافت اطلاعات پایگاه
نشانی پست الکترونیک خود را برای دریافت اطلاعات و اخبار پایگاه، در کادر زیر وارد کنید.
آخرین مطالب سایر بخش‌ها
:: نقش کتابخانه‌های دیجیتال چندرسانه‌ای در پیشرفت آموزش
:: چه چیزی دختران را دختر می‌سازد؟
:: ترویج علم با دانش‌نامه‌های الکترونیکی
:: کتاب‌های اخترشناسی و فضا منتشر شد
:: پژوهشگر تاریخ علم چه کار می کند؟
:: ریش دراز
:: بزمجه: یادگار دایناسورها
:: یوسف ثبوتی: بنیان‌گذار نخستین رصدخانه‌ی پژوهشی ایران
:: سرشت علم و جایگاه آن در استانداردهای آموزش علوم
:: سرگذشت کتاب مرجع در ایران
:: نوشتن کتاب : آماده ‌کردن طرح کتاب ::
 | تاریخ ارسال: ۱۳۸۷/۶/۳ | نویسنده: آقاي حسن سالاری | 

  هدف از نوشتن کتاب برقراری ارتباط با گروهی از خوانندگان است و این ارتباط زمانی به نحوی اثرگذار برقرار می‌شود که پیام کتاب شیوا و سازمان‌یافته بیان شده باشد. از آن‌جا که نویسنده‌ی کتاب نه برای خود بلکه برای دیگران می‌نویسد، باید برای کتاب خود طرح و برنامه داشته باشد. بدون طرحِ مناسب، بیشتر مردم برای خودشان می‌نویسند نه برای خوانندگان.

  نوشتن برای خود فقط برای دفترچه‌ی خاطرات مناسب است نه برای برقراری ارتباط با دیگران. اگر کتاب شما خوانده نشود یا خوانندگان به خوبی از آن بهره‌مند نشوند، شما وقت خود وگروهی از خوانندگان را هدر داده‌اید. بنابراین، پیش از آن که نوشتن کتاب را آغاز کنید، بهتر است در این‌باره بیشتر بیندیشید و با فراهم کردن طرح کتاب، که بسان نقشه در معماری ساختمان است، راه را برای نگارش سازمان‌یافته و هدفمند هموار کنید.

  برای آماده‌کردن طرح کتاب باید شش‌گام بنیادی بردارید:

  1. شناسایی خواننده

  برای چه کسی می‌نویسید؟ پاسخ‌دادن به این پرسش را می‌توان مهم‌ترین کار در نگارش کتاب دانست. خوانندگان کتاب شما کسانی هستند که به آن‌چه شما می‌خواهید در کتابتان بنویسید، نیاز دارند. نیازسنجی و در نظرگرفتن خواسته‌های «خوانندگانِ هدف» پیش‌نیاز اصلی برای نوشتن کتاب است. بنابراین، ویژگی‌های خوانندگان هدف را مشخص کنید و نیازهای آنان را تعریف کنید. سپس، با مشورت با کارشناسان، بررسی کنید آیا خوانندگان کتاب شما به راستی همان کسانی هستند که در نظر دارید و آیا نیازهای آنان را به درستی تعریف کرده‌اید؟

  توجه داشته باشید که شما می‌توانید خوانندگان کتاب خود را شناسایی کنید، اما نمی‌توانید آن‌ها را انتخاب کنید. آن‌ها هستند که شما را انتخاب می‌کنند و اگر کتاب شما با خواسته‌ها و نیازهای آنان سازگاری نداشته باشد،کتاب شما را انتخاب نمی‌‌کنند یا چنانچه آن را تهیه کنند، آن را به طور کامل مطالعه نمی‌کنند و در همان آغاز راه یا در میان راه از همراهی با نوشته‌ی شما سرباز می‌زنند و دیگران را نیز از خواندن کتاب شما پرهیز می‌دهند. زمانی شما در کار خود موفق خواهید بود که آنان کتاب شما را به طور کامل بخوانند و در اندیشه و رفتار آنان تغییری رخ دهد و دیگران را نیز به خواندن آن کتاب سفارش کنند.

  به طور معمول هر کتابی برای خوانندگان ویژه‌ای، از نظر گروه سنی یا میزان آگاهی و تخصّص، نوشته می‌شود. کمتر کتاب‌هایی نوشته می‌شود که خوانندگان گوناگونی دارند. برای مثال، همین کتابی که شما در حال خواندن آن هستید، این گونه است. البته، بهتر است از نوشتن کتاب‌هایی که دامنه‌ی خوانندگان آن گسترده است، پرهیز کنیم و تا جایی که می‌توانیم و موضوع اجازه می‌دهد، این دامنه را محدود سازیم. با وجود این، اگر نوشتن کتابی با دامنه‌ی گسترده‌ای از خوانندگان ضرورت داشت بهتر است بخشی از آنان را در نظر داشته باشید، یعنی کسانی که:

  •  تعداد آن‌ها از گروه‌های دیگر بیشتر است.

  • نسبت به گروه‌های دیگر، بیشتر به آن نیاز دارند.

  • احتمال آن که کتاب را بخرند، بیشتر است.

  • احتمال آن که کتاب را بخوانند، بیشتر است.

  • شما برای آنان بهتر و آسان‌تر می‌توانید بنویسید.  

      2. مشخص‌کردن هدف

  هدف اصلی کتاب شما چیست؟ پاسخ این پرسش را در جمله‌ای کوتاه بنویسید. برای مثال، «این کتاب می‌خواهد برای کسانی که هرگز با رایانه کار نکرده‌اند، چگونگی بهره‌گیری از برنامه‌ی واژه‌پرداز (Word) را آموزش دهد.» اگر هدف‌های در نظر گرفته شده برای کتاب بیش از یکی است، آن‌ها را زیر هم بنویسید. سپس، باید ببینید آیا هدف‌ یا هدف‌های تعریف شده با خوانندگان کتاب هم‌خوانی دارد یا نه. چنان‌چه نیاز بود، هدف‌های خود را با خوانندگان کتاب سازگار کنید و در این‌باره با کارشناسان مشورت کنید و بکوشید بین هدف‌ها ونیازهای خوانندگان ارتباط نزدیکی برقرار کنید.

  یادآوری می‌شود که اگر برای خود می نویسید، نیازی به شناسایی خواننده‌ی هدف، مشخص‌کردن هدف و سازگار بودن این دو باهم ندارید. اما اگر برای دیگران می‌نویسید، در نظر داشتن خواننده‌ی هدف و مشخص بودن هدف یا هدف‌های کتاب باعث می‌شود که ارتباط بهتری باخوانندگان برقرار کنید. مشخص بودن هدف حتی بر نوع زبان و ساختار کتاب شما اثر می‌گذارد و گاهی در شناسایی خوانندگان نقش تعیین‌کننده دارد. بنابراین، ارتباط دو سویه‌ای بین هدف کتاب و خوانندگان آن وجود دارد و سازگار بودن این دو باهم بر کارآمدی ارتباط کتاب با خواننندگان می‌افزاید.

    3. تعیین دامنه‌ی محتوا

  تا چه اندازه‌ای (از نظر حجم و عمق) می‌خواهید به موضوع بپردازید؟ خوانندگان هدف، هدف‌های کتاب و زمانی که در اختیار دارید، دامنه‌ی پرداختن به موضوع را مشخص می‌کند. شما با در نظر گرفتن این عامل‌های تعیین‌کننده باید از خود بپرسید: به چه چیزهایی باید بپردازم و به چه چیزهایی نباید بپردازم. میزان آگاهی و دانش پایه‌ی خوانندگان خود را در نظر بگیرد و بررسی کنید آیا دامنه‌ی در نظر گرفته شده با هدف تعیین شده و خوانندگان هدف سازگاری دارد یا نه. در این راه باز هم از مشورت با کارشناسان غافل نشوید و چنان‌چه نیاز بود، به اصلاح دامنه‌ی در نظر گرفته شده بپردازید.

  گاهی حجم نوشته را برای شما تعیین می‌کنند و حتی آن را به صورت «تعداد کلمه» به شما سفارش می‌دهند. یک نویسنده‌ی توانا و مسلط بر موضوع، می‌تواند آن چه را در کتابی مفصل بیان می‌شود، بر حسب ضرورت در کتابچه‌ای بیان کند و آن چه را که برای خوانندگانی خاص نوشته می‌شود برای خوانندگان عام نیز شرح دهد. با وجود این، اگر چنین سفارشی به شما داده شد و شما توان انجام آن را در زمان محدود و در حجمی محدود ندارید، آن را نپذیرید. فراموش نکنید که در کار نشر حرفه‌ای شعار «هر چه می‌خواهد دل تنگت بگو» جایی ندارد و شما نمی‌توانید همه‌ی ناشران را به چاپ کتابی مجاب کنید که دامنه‌ی محتوای آن بسیار گسترده و بدون توجه به خوانندگان اثر تعیین شده است.

    4. مشخص‌کردن سرفصل‌ها

  چه چیزهایی را می‌خواهید در کتاب خود بگنجانید؟ نخست هر آن چه را که به نظرتان باید در کتاب بیاید فهرست کنید. در این مرحله در واقع «هیچ آدابی و ترتیبی» مجویید و هرچه درباره‌ی موضوع مورد نظر در ذهن دارید روی کاغذ بیاورید. سپس، با توجه به خوانندگان، هدف‌ها و دامنه‌ی در نظر گرفته شده، بررسی کنید چه چیزهای را نباید در کتاب بیاورید و آن‌ها را کنار بگذارید. به هر موردی که می‌رسید از خود بپرسیدآیا خواننده‌ی کتاب نیاز دارد آن را بداند؟ توجه داشته باشد، بیشتر مردم چیزهایی را برمی‌گزینند که به آن نیاز دارند.

  احمد سمیعی از این مرحله با نام «سیاهه‌ی آزمایشی» یاد کرده و در این‌باره نوشته است: «در سیاهه‌ی آزمایشی، نویسنده مطالب مربوط به هر پاره را به هر ترتیبی که به ذهن او درمی‌آیند یا از مراجع استخراج می‌شوند درج می‌کند تا بعداً مواد زاید را در کنار نهد و مواد لازم را پس و پیش کند و احیاناً جای خالی را نمایان سازد. [سپس] در سیاهه‌ی نهایی، مواد با توجه به غرض نویسنده و تأکیدی که در نظر دارد بر جنبه یا جنبه‌هایی از موضوع بگذارد گروه‌بندی می‌شوند. بدین‌سان بخش‌های اصلی نوشته نقش روشن‌تری می‌یابند و ارتباط آن‌ها مشخص‌تر می‌شود.» (آیین نگارش، ص 15)

    5. تعیین سازمان محتوا

  محتوای کتاب را به چه ترتیبی و به چه شیوه‌ای می‌خواهید عرضه کنید؟ پاسخ این پرسش تا اندازه‌ی زیادی به خواننده‌ی هدف باز می‌گردد. بی‌گمان سازماندهی محتوا در کتاب کودک و نوجوان با کتابی که برای خواننده‌ی جوان و بزرگسال نوشته می‌شود تفاوت دارد. موضوع کتاب نیز اثر ژرفی بر سازمان‌دهی محتوا دارد. بی‌گمان سازمان‌دهی محتوای یک کتاب تاریخی با یک کتاب ریاضی تفاوت دارد. همین‌گونه است سازمان‌دهی یک کتاب درسی و یک کتاب غیردرسی. بنابراین، به هنگام سازماندهی محتوا باید خواننده و موضوع کتاب را در نظر داشته باشید.

  مشخص‌کردن ترتیب فصل‌ها و زیربخش‌های آن‌ها، بخش مهمی از سازمان‌دهی محتواست. به طور معمول ترتیب فصل‌ها و زیربخش‌های آن‌ها را به صورت سلسله مراتبی از کل به جزو، در نظر می‌گیرند. اما شاید برای کتاب تاریخی، ترتیب زمانی و برای یک کتاب دستورکار، ترتیب فرایندی مناسب‌تر باشد. گاهی نیز تلفیقی از این‌ها را در نظر می‌گیرند. برای مثال، در کتابی درباره‌ی تاریخ آموزش و پرورش ایران، می‌توان فصل‌ها را بر پایه‌ی دوران‌های تاریخی در نظر ‌گرفت و سپس در هر فصل، زیر بخش‌هایی مانند نهادهای آموزشی، هدف‌ها و برنامه‌های آموزشی، استادان و دانشجویان و چیزهایی از این دست را تعریف کرد. در این حالت، تلفیقی از ترتیب زمانی و ترتیب کل به جزو در نظر گرفته شده است.

  پس از فصل‌بندی باید درباره‌ی سازمان‌دهی خود متن نیز تصمیم‌گیری کرد. در فصل یکم به دو شیوه‌ی سازمان‌دهی متن، متمرکز و غیرمتمرکز، اشاره شد. امروزه بیشتر کتاب‌های کودک و نوجوان به شیوه‌ی غیرمتمرکز نوشته می‌شوند. در صورت گزینش این شیوه در نوشتن کتاب، باید درباره‌ی دسته‌بندی نوشته‌ها، جدول‌ها، نمودارها، تصویرها و چیزهای دیگر، بیشتر بیندیشید و از مشورت کارشناسان و کسانی که بیش از شما در این زمینه تجربه داشته‌اند، غافل نشوید.

    6. نوشتن طرح کتاب

  اکنون زمان آن رسیده است که با توجه به داده‌هایی که در گام‌های پیشین گردآوری کرده‌اید، طرح کتاب خود را بنویسید. نخست عنوان کتاب را بنویسید. سپس، فهرست مطالب را پس از آن بیاورید. بی‌گمان به هنگام نوشتن کتاب، طرح کتاب تغییرهایی پیدا خواهد کرد. جای نگرانی نیست، چرا که طرح کتاب چارچوبی انعطاف‌پذیر است که در واقع سازمان‌دهی کتاب را آسان می‌کند و قرار نیست که خودش باعث دشواری کار شود. با وجود این، شما باید همواره به طرح کتاب پایبند باشید و کوشش کنید کار نگارش کتاب را با توجه به طرح کتاب و به ویژه پیام اصلی که برای آن در نظر گرفته‌اید، پیش ببرید.

  توجه داشته باشید که: «دعوی و پیام اصلی در تنظیم خلاصه‌ی مطالب [همان طرح کتاب] مؤثر و می‌توان گفت تعیین‌کننده‌ است و حکم شاغولی را دارد که بنای اثر با استفاده از آن راست و استوار بالا می‌رود. همه‌ی بخش‌بندی‌ها برحسب آن انجام می‌گیرد. مطالب و احکام فرعی و شواهد و دلایل همه ناظر به اثبات یا تلقین دعوی و پیام اصلی‌اند و هر دسته از آن‌ها به یکی از جوانب و نماهای درونمایه‌ی نوشته مربوط می‌شود ... گروه‌بندی مطالب و شواهد و انتظام‌بخشیدن به آن‌ها کار آسانی نیست. این کار با ملاحظه‌ی اعتبارات خاص و با دقت و مراقبت باید انجام گیرد، زیرا ساختِ منطقی نوشته تا حدود زیادی در گرو آن است و خواننده تنها به شرطی می‌تواند راستای فکری نویسنده را پی‌گیرد که اثر او دارای چنین ساخت و آراستگی و تداومی باشد» (آیین نگارش، ص 16).

  برای آگاهی بیشتر

  1. سمیعی گیلانی، احمد. آیین نگارش. مرکز نشر دانشگاهی، چاپ دهم، 1383

  2. سمیعی گیلانی، احمد. نگارش و ویراش. سمت، چاپ دوم، 1379 


 حق نشر کاغذی و الکترونیک برای جزیره دانش محفوظ است 

  
تسهیلات مطلب
سایر مطالب این بخش سایر مطالب این بخش
نسخه قابل چاپ نسخه قابل چاپ
ارسال به دوستان ارسال به دوستان


کد امنیتی را در کادر بنویسید >
::
دفعات مشاهده: 9500 بار   |   دفعات چاپ: 1381 بار   |   دفعات ارسال به دیگران: 299 بار   |   0 نظر
writing workshop
Static site map - Persian site map - English site map - Created in 0.047 seconds with 846 queries by AWT YEKTAWEB 2912