چه چيزى انسان را از ساير جانوران باهوش‌تر مي‌سازد؟ جواب اين پرسش مغز ما است. مغز ما از بزرگترين مغزهاى جانداران است. اما تنها بزرگى اندازه مغز باعث باهوشى نمي‌شود. نهنگ‌ها و فيل‌ها مغزهاى بزرگترى دارند اما آن‌ها از عهده يک آزمون هوش ساده هم بر نمي‌آيند!

اندازه نسبى مغز از اهميت بيشترى برخوردار است. مغز انسان حدود 35/1 کيلوگرم وزن دارد و حدود 2% وزن بدن را تشکيل مي‌دهد. بزرگترين مغز جهان به نهنگ‌ها تعلق دارد که 9 کيلوگرم وزن دارد، اما تنها 02/0 درصد از وزن جانور را به خود اختصاص مي‌دهد. بيشتر فعاليت مغزى اين جانوران به هماهنگ ساختن کار ماهيچه‌ها معطوف است و بخش کمترى از آن بر فعاليت‌هاى مرموز عقل و تفکر اختصاص يافته است. علاوه بر وزن نسبى مغز، اندازه مخ و ميزان چين‌خوردگى سطح آن که حاکى از پيچيدگى درونى آن است نيز در ميزان هوش موثر است. مخ ما نسبت به ساير جانوران بزرگتر است.

اگر چه مغز ما پيچيده‌ترين مغز است، اما ساده‌ترين جانوران نيز مي‌توانند کارهاى شگفت‌انگيزى انجام دهند. هر جانورى با غرائزى به دنيا مي‌آيد. غرائز چيزهايى هستند که به طور خودکار مي‌توانند انجام گيرند. بسيارى ازجانوران تنها با غرائز مي‌توانند به زندگى خود ادامه دهند. اما بعضى مي‌توانند با استفاده از مغزشان مهارت‌هايى را نيز بياموزند.

زنبورهاى عسل مغز بسيار کوچکى دارند که وزن آن کمتر از 01/0 گرم است. اما همين مغز کوچک مي‌تواند اطلاعات پيچيده را فرا گيرد. اين زنبورها مي‌توانند بياموزند که کدام گل ها بهترين شهد را دارند و چه زمانى بهترين موقع براى سرزدن به آنهاست.

زنبورهاى عسل مي‌توانند اطلاعاتى را که فرا گرفته‌اند به ساير زنبورها منتقل سازند. وقتى زنبورى قطعه‌اى مملو از گل‌هاى خوش شهد را مي‌بيند به کندو باز مي‌گردد و با رقص ويژه‌اى زنبورهاى ديگر را از وجود گل‌هاى شهد دار مطلع مي‌سازد.

بسيارى از جانوران ذخيره غذاى خود را براى زمستان مخفى مي‌کنند. اما اگر آنها نتوانند دوباره آنها را پيدا کنند بايد در زمستان با گرسنگى پنجه نرم کنند. پرنده‌اى فندق شکن به نام کلارک از حافظه بسيار خوبى برخوردار است. او دانه‌هاى کاج را در بيش از هزار جاى مختلف ذخيره مي‌کند و مي‌تواند دوباره آنها را پيدا کند! انسان از عهده چنين کارى بر نمي‌آيد. مغز ميمون‌ها و انسان ريخت‌ها به مغز ما شباهت دارد. چهار نوع انسان ريخت وجود دارد که به تناسب جثه عبارتند از: ژيبون، شمپانزه، اورانگوتان و گوريل. ژيبون (که چند نوع دارد) به طور متوسط کمتر از يک متر بلندى و حدود 10 تا 15 کيلوگرم وزن دارد. گرچه دم ندارد ولى دستهايش به قدرى دراز است که روى شاخه‌ها از اين دست به آن دست حرکت مى کند. ژيبون با داشتن جثه کوچک و احتياج زيادى که به دست و پاى خود دارد تعجبى ندارد اگر کم هوش‌ترين انسان ريخت‌ها است.

سه نوع انسان ريخت ديگر که به جثه آدمى يا از آن بزرگ‌ترند به انسان ريخت‌هاى بزرگ معروف هستند. وزن مغز اورانگوتان 340 گرم، وزن مغز شمپانزه 380 و وزن مغز گوريل 540 گرم است. از ميان اين سه نوع انسان ريخت شمپانزه باهوش‌تر به نظر مي‌آيد، زيرا وزن زياد مغز گوريل به وسيله جثه بزرگش خنثى شده است. دانشمندان توانسته‌اند به شامپانزه‌ها بعضى از آداب معاشرت انسان‌ها را بياموزند. بعضى از شامپانزه‌هاى تعليم ديده مي‌توانند مسائل رياضى ساده را حل کنند.

ميمون‌ها و انسان‌ريخت‌ها مانند ما زندگى اجتماعى دارند . آنها نه تنها به غذا و دفاع از خود نياز دارند بلکه به با هم بودن نيز نيازمندند. به يک نمونه از فعاليت‌هاى هوشمندانه آنها توجه کنيد.

شامپانزه ماده مغزش را به کارگرفته بود تا اوضاع را بسنجد. او دريافته بود که شامپانزه نر بر او غالب مي‌شود و اين به مفهوم از دست دادن موزها بود. وقتى هم که مچش باز شد، او مي‌دانست که براى اجتناب از درگيرى بايد موزها را به ديگرى واگذارد. جانوران اندکى مي‌توانند اين طور موقعيت سنجى کنند. اگر شما به جاى شامپانزه بوديد چه مي‌کرديد؟

بازگشت به مقاله اصلى